Chi phí để khắc phục hàng bị thu hồi, gồm phí vận chuyển hàng đi và về, phí kỹ thuật viên, linh kiện và công sửa, do doanh nghiệp chịu; Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 đặt chi phí thu hồi lên doanh nghiệp đưa hàng khuyết tật ra thị trường. Các khoản gián tiếp như tiền đi lại của bạn, ngày công bị mất, đồ thuê tạm thì không tự động được trả, nhưng có thể đề nghị, và có cơ hội khi bạn giữ chứng từ và đề nghị đúng mức.
Bài chia các khoản phí thành ba nhóm theo mức dễ đòi, chỉ cách đề nghị thu hồi tận nơi với hàng cồng kềnh, cách giữ chứng từ, và đưa mẫu tin nhắn đề nghị hoàn chi phí. Mục cuối là những tình huống người tiêu dùng tự bỏ tiền ra mà lẽ ra không cần.
Ba nhóm chi phí, xếp theo mức dễ đòi
Bảng dưới phân nhóm theo thực tế xử lý. Nhóm một gần như luôn do doanh nghiệp trả; nhóm ba cần thương lượng:
| Khoản phí | Thường ai chịu | Cách đề nghị |
|---|---|---|
| Linh kiện, công sửa, sản phẩm đổi | Doanh nghiệp | Không cần đề nghị; nếu bị thu, xin hoá đơn và đòi lại |
| Phí gửi hàng đi và về qua chuyển phát | Doanh nghiệp | Hỏi mã gửi miễn phí hoặc hoàn phí theo biên lai |
| Phí kỹ thuật viên đến nhà | Doanh nghiệp | Đề nghị khi hàng cồng kềnh, lắp cố định |
| Phí tháo lắp hàng lắp đặt cố định | Thường doanh nghiệp, tuỳ kế hoạch | Hỏi trước khi gọi thợ ngoài |
| Tiền xăng xe, vé xe đi đến điểm tiếp nhận xa | Cần thương lượng | Đề nghị khi điểm tiếp nhận quá xa |
| Thuê đồ thay thế trong thời gian chờ | Cần thương lượng | Đề nghị khi chờ quá mốc dự kiến |
| Ngày công bị mất | Khó đòi, trừ khi có thiệt hại cụ thể | Chỉ đề nghị khi phải nghỉ nhiều lần do doanh nghiệp |
Ranh giới giữa nhóm hai và nhóm ba không cố định. Một đợt thu hồi xe có thể hỗ trợ xe thay thế khi sửa lâu, một đợt thu hồi máy giặt có thể không. Đọc thông báo và hỏi trước, đừng tự bỏ tiền rồi mới hỏi.
Vì sao doanh nghiệp phải chịu chi phí, và giới hạn ở đâu
Logic của luật rất dễ hiểu: bạn mua một sản phẩm đáng lẽ phải an toàn, nhưng nó có khuyết tật. Bạn không gây ra khuyết tật đó, nên bạn không phải trả tiền để loại bỏ nó. Nếu bạn phải tự gánh phí gửi hàng, phí thợ, nhiều người sẽ bỏ qua đợt thu hồi, và sản phẩm nguy hiểm còn nằm lại trong nhà. Đặt chi phí lên doanh nghiệp vừa công bằng vừa giúp đợt thu hồi đạt mục đích.
Giới hạn nằm ở chỗ "chi phí thu hồi" được hiểu là chi phí để thực hiện việc thu hồi và khắc phục. Những thiệt hại gián tiếp do bạn mất quyền dùng sản phẩm trong thời gian chờ không mặc nhiên nằm trong đó. Chúng có thể được xem xét theo hướng bồi thường thiệt hại nếu chứng minh được, hoặc được doanh nghiệp hỗ trợ trên tinh thần thiện chí, nhưng bạn cần đề nghị và chứng minh.
Cách nghĩ thực tế: những gì bắt buộc phải bỏ ra để món hàng đến tay doanh nghiệp và quay về tay bạn trong tình trạng đã khắc phục, bạn có căn cứ đòi. Những gì phát sinh vì bạn bị bất tiện, bạn có thể đề nghị, kèm chứng từ, và nên chấp nhận rằng mức hỗ trợ tuỳ thương lượng.
Hàng cồng kềnh, hàng lắp cố định: đề nghị làm tận nơi
Tủ lạnh, máy giặt, bình nóng lạnh, điều hoà, bếp âm, nệm, tủ đồ trẻ em cố định vào tường: những món này không thể xách đến quầy. Phần lớn kế hoạch thu hồi hàng cồng kềnh đã có phương án kỹ thuật viên đến tận nơi, hoặc đơn vị vận chuyển đến lấy. Khi đăng ký, nói rõ loại hàng, tầng nhà, có thang máy hay không, đường vào có hẹp không, để họ cử đúng người và đúng phương tiện.
Với hàng lắp cố định như bình nóng lạnh, bếp âm, việc tháo ra có thể cần thợ điện nước. Hỏi doanh nghiệp: kỹ thuật viên của họ tự tháo lắp, hay bạn phải tự thuê thợ. Nếu bạn phải thuê, đề nghị họ xác nhận trước bằng văn bản rằng sẽ hoàn phí tháo lắp, kèm mức hợp lý. Đừng gọi thợ ngoài tháo trước rồi mới hỏi, vì việc tháo không đúng cách có thể làm hỏng thêm và tạo cớ tranh luận.
Ví dụ giả định: anh Phong sống ở tầng năm một khu tập thể cũ, không có thang máy, chiếc tủ lạnh thuộc diện thu hồi vì lỗi rơ le khởi động. Anh đăng ký, ghi rõ không có thang máy; doanh nghiệp cử hai người đến thay rơ le tại chỗ, không cần mang tủ đi. Nếu anh không ghi chi tiết đó, rất có thể lịch hẹn đầu tiên đã là một chuyến xe không chở được gì.
Giữ chứng từ chi phí: cách làm đơn giản
Không có chứng từ thì khoản nào cũng thành con số ước chừng. Mỗi khi chi một khoản liên quan, làm ngay:
- Biên lai gửi hàng của đơn vị chuyển phát: chụp ảnh, ghi chú tên sản phẩm lên ảnh.
- Hoá đơn hoặc tin nhắn chuyển khoản cho thợ: xin thợ ghi nội dung công việc, ngày làm.
- Vé xe, hoá đơn đổ xăng khi đi đến điểm tiếp nhận xa: chụp kèm ngày giờ.
- Hợp đồng hoặc phiếu thuê đồ thay thế (thuê máy giặt, thuê xe): giữ bản có giá và thời gian thuê.
- Giấy xác nhận nghỉ làm, nếu phải nghỉ để chờ kỹ thuật viên nhiều lần theo hẹn mà họ không đến.
- Một bảng tổng: ngày, khoản, số tiền, tên tệp chứng từ.
Đừng gộp chi phí của việc khác vào. Ví dụ chuyến xe lên thành phố vừa để đổi hàng vừa đi khám bệnh, thì phần đề nghị chỉ nên là một phần hợp lý. Đề nghị trung thực giúp các khoản còn lại được chấp nhận dễ hơn.
Cất tất cả vào một thư mục riêng trên điện thoại, đặt tên theo sản phẩm. Khi doanh nghiệp hỏi bổ sung, hay khi phải chuyển hồ sơ cho tổ chức bảo vệ người tiêu dùng, bạn gửi được ngay trong vài phút thay vì lục lại cả thư viện ảnh.
Mẫu tin nhắn đề nghị hoàn chi phí phát sinh
Gửi kèm bảng tổng và ảnh chứng từ, qua kênh chính thức của doanh nghiệp:
- Về yêu cầu thu hồi mã [mã], sản phẩm [tên], số sê-ri [số].
- Trong quá trình thực hiện, gia đình đã phát sinh các khoản sau: [liệt kê từng khoản, số tiền, ngày], chứng từ đính kèm theo số thứ tự.
- Các khoản [nêu khoản nhóm một, hai] là chi phí để thực hiện việc thu hồi, đề nghị doanh nghiệp hoàn lại theo quy định về chi phí thu hồi.
- Các khoản [nêu khoản nhóm ba] phát sinh do thời gian chờ kéo dài so với hẹn ngày [ngày], đề nghị doanh nghiệp xem xét hỗ trợ.
- Đề nghị trả lời trong [số] ngày làm việc, hoàn qua tài khoản [thông tin tài khoản].
Tách hai nhóm như vậy cho doanh nghiệp thấy bạn hiểu đâu là nghĩa vụ, đâu là đề nghị. Họ thường nhận ngay phần nghĩa vụ và thương lượng phần còn lại, thay vì từ chối cả gói.
Hàng thu hồi là đồ dùng để kinh doanh: thiệt hại do phải ngừng bán
Với hộ kinh doanh nhỏ, chi phí lớn nhất thường không phải phí gửi hàng mà là những ngày không làm ăn được. Một quán cơm dùng chiếc tủ đông thuộc diện thu hồi vì nguy cơ chập điện; theo khuyến cáo, chủ quán ngừng dùng, phải thuê tủ tạm, có ngày bỏ bớt món vì không đủ chỗ trữ. Một tiệm cắt tóc ngừng dùng hai máy sấy thuộc lô thu hồi, phải mua tạm máy khác.
Những khoản này thuộc loại thiệt hại gián tiếp, khó đòi hơn phí gửi hàng, nhưng không phải không có cơ hội. Điều kiện là bạn chứng minh được ba thứ: thiệt hại có thật (phiếu thuê, hoá đơn mua tạm), thiệt hại phát sinh vì phải ngừng dùng sản phẩm theo khuyến cáo thu hồi, và bạn đã làm những gì hợp lý để giảm thiệt hại (thuê đồ tạm thay vì đóng cửa). Thu nhập bị mất ước tính theo cảm giác gần như không được chấp nhận; sổ bán hàng của những tuần trước và sau mới có sức nặng.
Cách làm thực tế: báo doanh nghiệp ngay từ khi đăng ký rằng sản phẩm dùng cho kinh doanh, đề nghị được ưu tiên lịch khắc phục hoặc hỗ trợ đồ thay thế. Nhiều doanh nghiệp có phương án cho khách hàng kinh doanh vì họ hiểu thời gian là tiền. Nếu sau đó vẫn phát sinh thiệt hại, gửi đề nghị kèm sổ sách và chứng từ, tách riêng khỏi phần chi phí thu hồi trực tiếp.
Khi số tiền thiệt hại lớn, như một xe tải giao hàng phải nằm xưởng nhiều tuần, nên nhờ luật sư xem hợp đồng mua bán và chứng từ trước khi gửi đề nghị, vì cách lập luận sẽ quyết định khả năng được chấp nhận.
Những lần tự bỏ tiền mà lẽ ra không cần
Trả phí gửi hàng vì không hỏi mã miễn phí. Nhiều đợt thu hồi có mã gửi trả miễn phí qua đơn vị chuyển phát, chỉ cần hỏi. Hỏi trước khi ra bưu cục.
Mua linh kiện thay ở ngoài cho nhanh. Bộ phận đang được thay miễn phí lại bị bạn mua ngoài, rồi doanh nghiệp không nhận hoàn vì linh kiện không đúng chuẩn.
Thuê thợ tháo trước khi hỏi. Với hàng lắp cố định, hỏi doanh nghiệp có cử người tháo không. Thợ ngoài tháo có thể làm hỏng thêm.
Đi xa đến điểm tiếp nhận khi có điểm gần hơn. Danh sách điểm tiếp nhận thường dài hơn bạn nghĩ. Hỏi điểm gần nhất theo phường, hoặc hỏi có nhận qua chuyển phát không.
Trả "phí kiểm tra" tại quầy. Với sản phẩm thuộc diện thu hồi, phí kiểm tra để xác định có thuộc phạm vi hay không thường không được thu. Nếu bị yêu cầu, xin hoá đơn và hỏi căn cứ.
Câu hỏi thường gặp
Gửi hàng thu hồi qua bưu điện thì ai trả phí?
Phí gửi hàng đi khắc phục và gửi về thuộc chi phí thu hồi, do doanh nghiệp chịu. Hỏi doanh nghiệp mã gửi miễn phí trước; nếu đã trả, giữ biên lai và đề nghị hoàn lại bằng văn bản.
Phải nghỉ làm một ngày để chờ thợ đến có được bồi thường không?
Một lần nghỉ để chờ theo hẹn thường được xem là bất tiện bình thường. Nếu thợ hẹn rồi không đến nhiều lần, bạn có cơ sở đề nghị hỗ trợ, kèm xác nhận nghỉ làm và nhật ký các lần hẹn lỡ.
Ở tỉnh xa, điểm tiếp nhận gần nhất cách cả trăm cây số thì sao?
Đề nghị doanh nghiệp nhận qua chuyển phát miễn phí hoặc cử người đến. Nếu bạn vẫn phải tự đi, đề nghị hoàn chi phí đi lại hợp lý, kèm vé xe hoặc hoá đơn xăng có ngày.
Thuê máy giặt trong lúc chờ sửa có được trả lại tiền không?
Không tự động được trả. Bạn có thể đề nghị, nhất là khi chờ quá mốc doanh nghiệp đã hẹn. Giữ phiếu thuê có giá và thời gian, và nêu rõ ngày hẹn ban đầu trong đề nghị.
Doanh nghiệp từ chối hoàn phí gửi hàng thì làm gì?
Đề nghị họ trả lời bằng văn bản, nêu lý do. Nếu lý do không thuyết phục, đưa vào hồ sơ khi nhờ tổ chức bảo vệ người tiêu dùng hỗ trợ, cùng với các phần khác của yêu cầu.