Để biết món đồ nhà mình có bị thu hồi không, bạn tìm số lô trên bao bì, thường đứng sau chữ LOT, L, Batch hoặc Số lô, in phun hoặc dập nổi gần hạn dùng, rồi so từng ký tự với danh sách trong thông báo, kèm cả quy cách và hạn dùng. Khớp đủ ba thứ mới là trong diện; khác một ký tự là khác lô.
Phần dưới chỉ chỗ thường in số lô theo từng loại bao bì, các kiểu ghi hay gây nhầm, sáu bước so cho chắc, cách xoay xở khi số lô bị mờ, bị cắt hoặc bạn đã lỡ bỏ vỏ hộp, và những lỗi đọc nhầm hay gặp nhất.
Số lô là gì và vì sao thu hồi lại theo số lô
Số lô là mã nhà sản xuất gán cho một mẻ hàng được làm ra trong cùng điều kiện: cùng nguyên liệu, cùng ca, cùng dây chuyền. Khi phát hiện lỗi, người làm chất lượng lần theo số lô để biết mẻ nào có vấn đề, mẻ đó đã giao cho ai. Nhờ vậy thu hồi chỉ cần rút mấy lô liên quan thay vì rút toàn bộ sản phẩm khỏi thị trường.
Số lô khác hạn dùng. Hai lô làm cùng ngày có thể có cùng hạn dùng nhưng khác số lô, và một thông báo có thể chỉ thu hồi một trong hai. Số lô cũng khác mã vạch: mã vạch đại diện cho một loại sản phẩm, mọi hộp cùng loại có cùng mã vạch dù sản xuất cách nhau cả năm. Muốn biết hộp nào bị ảnh hưởng, mã vạch không giúp được, số lô mới giúp được.
Theo Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hoá 2007 và các quy định ghi nhãn, nhiều nhóm hàng phải ghi số lô hoặc ngày sản xuất để truy xuất. Thực tế, thuốc, sữa, mỹ phẩm và thực phẩm đóng gói gần như luôn có. Đồ điện, đồ chơi thì thường dùng số seri hoặc mã ngày sản xuất thay cho số lô.
Số lô thường nằm ở đâu theo từng loại bao bì
Vị trí không có quy chuẩn chung, nhưng mỗi loại bao bì có vài chỗ quen. Lật hết các mặt trước khi kết luận "không có số lô".
| Loại bao bì | Chỗ thường in số lô | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hộp giấy thuốc | Một nắp đầu hộp, in phun hoặc dập nổi cạnh hạn dùng | Vỉ bên trong thường cũng dập số lô ở mép |
| Lon sữa bột | Đáy lon, dập hoặc in phun | Nắp nhựa đôi khi có số lô riêng của nắp, không phải của sữa |
| Hộp sữa nước, hộp nước trái cây | Đỉnh hộp hoặc mặt hông gần nếp gấp | Chữ nhỏ, dễ mờ khi hộp ướt |
| Chai mỹ phẩm, dầu gội | Đáy chai hoặc phần cổ chai, có khi trên nếp hàn tuýp | Tuýp kem hay dập số lô ở mép hàn cuối |
| Gói bánh, gói mì, gói gia vị | Mép hàn hoặc ô trống mặt sau | In phun, bị nhoè khi gói cọ xát |
| Lọ thuốc nước, siro | Thân lọ cạnh hạn dùng hoặc trên hộp ngoài | Nên giữ cả hộp ngoài |
| Thực phẩm bổ sung dạng viên | Đáy lọ hoặc nắp đầu hộp | Kiểm cả lọ và hộp, đôi khi hai chỗ ghi khác nhau |
Khi hộp ngoài và bao bì bên trong ghi số lô khác nhau, hãy ghi lại cả hai và hỏi nơi bán. Trường hợp này hay gặp khi hàng được đóng gói lại ở khâu phân phối.
Các kiểu ghi số lô hay làm người đọc nhầm
Số lô không phải lúc nào cũng có chữ dẫn rõ ràng. Một số dạng hay gặp:
- Có chữ dẫn: LOT, L, Batch, B, Lô SX, Số lô. Dễ đọc nhất, phần sau chữ dẫn là số lô.
- Không chữ dẫn, đứng cạnh hạn dùng: một dòng hạn dùng, dòng bên dưới là chuỗi chữ và số. Chuỗi đó thường là số lô, có khi gộp cả mã ca sản xuất.
- Gộp vào một dòng với ngày: ví dụ một chuỗi bắt đầu bằng ngày sản xuất rồi nối mã nhà máy. Thông báo thu hồi khi đó thường ghi đúng chuỗi đầy đủ, bạn so nguyên chuỗi.
- Ký tự dễ lẫn: số 0 và chữ O, số 1 và chữ I hoặc l, số 5 và chữ S, số 8 và chữ B. In phun càng mờ càng dễ đọc sai.
- Dập nổi không mực: chỉ thấy khi nghiêng hộp dưới đèn. Chụp ảnh nghiêng cho rõ hơn mắt thường.
- Số lô trên nắp: một số lon, chai có số in trên nắp là lô của nắp, không phải lô của sản phẩm bên trong.
Mẹo nhỏ: chụp ảnh số lô bằng điện thoại rồi phóng to, nghiêng hộp khoảng ba mươi độ dưới ánh đèn bàn. Cách này đọc được phần lớn chữ in phun mà mắt thường thấy nhoè.
Sáu bước so số lô với thông báo thu hồi
So số lô là việc cần chính xác như so số tài khoản ngân hàng. Làm đủ sáu bước dưới đây:
- Xác nhận đúng sản phẩm: tên, quy cách, dung tích hoặc khối lượng trên bao bì phải trùng với thông báo. Sai quy cách thì dừng ở đây.
- Tìm số lô theo bảng vị trí ở trên, chụp ảnh rõ nét.
- Chép số lô ra giấy hoặc ghi chú điện thoại, từng ký tự, đánh dấu những ký tự bạn chưa chắc.
- Đặt cạnh danh sách số lô trong thông báo, so từ trái sang phải, đủ độ dài chuỗi. Thông báo ghi "và các lô có hạn dùng đến…" thì so cả hạn dùng.
- Nếu có ký tự chưa chắc, thử cả hai cách đọc. Chỉ cần một cách đọc trùng với danh sách là coi như nghi ngờ, cất riêng và hỏi hãng.
- Ghi kết quả: "khớp", "không khớp" hoặc "chưa chắc", kèm ngày tra và nguồn thông báo. Lưu chung với ảnh chụp số lô.
Bước một hay bị bỏ qua nhất. Rất nhiều người so đúng số lô nhưng của một sản phẩm khác cùng hãng, vì hãng dùng chung kiểu đánh số cho nhiều dòng sản phẩm.
Số lô mờ, bị cắt hoặc đã bỏ vỏ hộp
Số lô mờ một phần. Đọc phần còn lại, so với danh sách. Nếu phần còn đọc được khớp với một lô bị thu hồi, xử lý như hàng nghi ngờ. Mang tới nơi bán nhờ đọc bằng đèn và kính lúp, nhân viên kho quen đọc loại chữ này.
Số lô ở phần vỏ đã cắt bỏ. Nhiều người cắt hộp giấy thuốc lấy vỉ cho gọn. Vỉ thường có số lô dập ở mép; tìm kỹ mép vỉ. Với gói gia vị đã đổ sang lọ, coi như không xác định được.
Đã vứt vỏ, chỉ còn sản phẩm bên trong. Với thực phẩm, mỹ phẩm không xác định được lô, nếu sản phẩm mua trong khoảng thời gian thông báo nhắc tới và nguy cơ là vi sinh hay chất cấm, cách an toàn là ngừng dùng. Với thuốc kê đơn, hỏi dược sĩ trước khi ngừng.
Ảnh đơn hàng online còn lưu. Một số người bán chụp ảnh hàng trước khi gửi, có khi thấy được số lô. Tin nhắn hỏi người bán số lô của đơn hàng cũng là một cách lần lại.
Hoá đơn của nhà thuốc. Hoá đơn hoặc phiếu bán thuốc ở nhiều nhà thuốc có ghi số lô. Đây là nguồn lần lại tốt cho thuốc, nhất là thuốc đã bóc vỉ.
Áp vào nhà bạn: thùng sữa của chị Mai
Chị Mai có con hai tuổi, thường mua sữa bột theo thùng sáu lon cho rẻ. Một tối, nhóm phụ huynh của lớp mẫu giáo chia sẻ tin một loại sữa bột giả định Z bị thu hồi vì nghi nhiễm vi sinh. Tin có ảnh chụp lon sữa giống hệt loại chị đang dùng.
Chị không mở lon mới cho con bú tối đó, pha tạm loại sữa khác còn trong tủ. Sau đó chị làm theo thứ tự: xác nhận quy cách trước, thông báo nói loại 800 gam, đúng loại nhà chị. Chị xếp năm lon chưa mở và một lon đang dùng thành hàng, lật đáy, chụp một tấm. Đáy lon có hai dòng: một dòng hạn dùng, một dòng bắt đầu bằng chữ L. Trong sáu lon có hai số lô khác nhau, vì thùng được gom từ hai đợt nhập.
Chị mở văn bản của cơ quan an toàn thực phẩm mà bài báo dẫn, thấy ba số lô bị thu hồi. Một trong hai số lô nhà chị trùng khớp, gồm lon đang dùng và một lon chưa mở. Bốn lon còn lại khác lô. Chị cất hai lon trùng lô vào túi riêng, ghi chữ "chờ đổi", giữ nguyên nắp và muỗng, rồi nhắn cửa hàng đã bán kèm ảnh đáy lon.
Con chị đã uống lon đó vài ngày. Chị theo dõi các dấu hiệu bất thường như sốt, nôn, tiêu chảy, quấy khóc khác ngày thường, và định sẵn rằng có dấu hiệu nào là đưa bé đi khám ngay, mang theo lon sữa. Bé vẫn bình thường. Ba ngày sau cửa hàng đổi hai lon mới khác lô, không hỏi hoá đơn vì có lịch sử đơn trong ứng dụng bán hàng.
Lỗi hay gặp khi đọc và so số lô
Các lỗi dưới đây xuất hiện ở cả người đọc kỹ tính, vì chữ trên bao bì nhỏ và thông báo thì dài.
| Lỗi | Ví dụ giả định | Cách sửa |
|---|---|---|
| So mỗi phần đầu chuỗi | Thấy 2403 đầu chuỗi trùng là kết luận bị thu hồi | So đủ độ dài, từng ký tự |
| Lấy hạn dùng thay số lô | Hạn dùng tháng 6 trùng với lô bị thu hồi, nhưng số lô khác | Tìm dòng có chữ dẫn LOT hoặc chuỗi cạnh hạn dùng |
| Đọc số trên nắp | Số in trên nắp lon sữa được coi là số lô sữa | Tìm số lô ở đáy lon |
| Lẫn chữ và số | Đọc chữ O thành số 0 | Thử cả hai cách đọc, có cách nào khớp thì hỏi hãng |
| Quên quy cách | Lô thu hồi là loại 400 gam, nhà có loại 900 gam cùng tên | So tên và quy cách trước số lô |
Nếu phải so nhiều hộp, ví dụ cả thùng sữa cho trẻ, hãy xếp các hộp cùng chiều, chụp một tấm duy nhất thấy rõ số lô của tất cả. Đỡ phải lật từng hộp nhiều lần và có luôn bằng chứng nếu cần đổi.
Câu hỏi thường gặp
Số lô và mã vạch có giống nhau không?
Không. Mã vạch đại diện cho loại sản phẩm, mọi hộp cùng loại có chung một mã vạch. Số lô đại diện cho một mẻ sản xuất. Thu hồi thường theo số lô nên quét mã vạch không cho biết hộp của bạn có bị ảnh hưởng.
Sản phẩm không ghi số lô thì làm sao biết có bị thu hồi?
Tìm ngày sản xuất, số seri hoặc mã model, vì nhiều thông báo khoanh vùng theo các thông tin này. Nếu không có gì, so tên, quy cách, nơi mua, thời điểm mua và hỏi thẳng nơi bán hoặc hãng.
Số lô của mình chỉ khác một ký tự so với thông báo thì có sao không?
Khác một ký tự là khác lô, về nguyên tắc không trong diện. Nhưng nếu ký tự đó là loại dễ đọc nhầm như 0 và O, 1 và I, nên coi là nghi ngờ và hỏi hãng cho chắc.
Đã bỏ vỏ hộp thuốc, chỉ còn vỉ thì tra số lô ở đâu?
Xem mép vỉ, nhiều loại thuốc dập số lô và hạn dùng ở đó. Nếu vỉ không có, hỏi nhà thuốc đã bán vì phiếu bán hàng có thể ghi số lô. Không tự ngừng thuốc kê đơn trước khi hỏi dược sĩ.
Có cần giữ lại vỏ hộp sau khi dùng hết không?
Không cần giữ mọi vỏ hộp. Nhưng với sữa cho trẻ, thuốc dùng lâu dài và mỹ phẩm bôi mặt, giữ một tấm ảnh chụp số lô là đủ để sau này tra lại khi có tin thu hồi.
Một thùng hàng có nhiều số lô khác nhau có bình thường không?
Có thể bình thường, nhất là hàng mua lẻ được gom từ nhiều đợt nhập. Bạn so từng hộp, cất riêng những hộp trùng lô bị thu hồi, những hộp khác dùng bình thường.