Kế hoạch thu hồi sản phẩm là vài trang giấy viết sẵn từ khi chưa có chuyện gì, nói rõ ai quyết định, ai lần sổ, ai liên lạc với khách và đại lý, báo cơ quan nào, mẫu thông báo nằm ở đâu và hàng thu về cất chỗ nào. Với cơ sở nhỏ, bản kế hoạch tốt thường chỉ năm đến tám trang, kèm một bộ mẫu điền sẵn. Mục đích không phải để nộp cho ai xem mà để giờ đầu tiên khi có sự cố, không ai phải ngồi nghĩ từ đầu.
Phần dưới trình bày khung chín mục, cách phân vai khi nhân sự mỏng, các mẫu nên soạn trước, cách tập thử trong nửa ngày, những lúc phải sửa lại kế hoạch, một ví dụ giả định ở xưởng may nhỏ và các chỗ hay sơ hở. Một số ngành như thực phẩm, dược phẩm, thiết bị y tế có yêu cầu riêng về hồ sơ, bạn nên đối chiếu thêm với quy định ngành mình.
Khung chín mục của một kế hoạch thu hồi
Không cần đặt tên to tát. Một bìa hồ sơ ghi "Khi phải thu hồi hàng" là đủ. Bên trong nên có chín mục theo thứ tự người cần dùng:
- Phạm vi: kế hoạch áp cho những dòng sản phẩm nào, bán qua những kênh nào.
- Dấu hiệu kích hoạt: những tình huống nào thì mở kế hoạch ra, ví dụ có người bị thương, có phản ánh trùng lặp từ hai nơi, cơ quan quản lý hỏi, kết quả kiểm nghiệm vượt ngưỡng.
- Phân vai và người thay thế: ai quyết định, ai lo hàng, ai lo kỹ thuật, ai giữ liên lạc, ai ghi chép, và ai thay khi người chính vắng.
- Danh bạ: đại lý, nhà cung cấp chính, đơn vị vận chuyển, cơ quan quản lý chuyên ngành ở địa phương, công ty bảo hiểm, đơn vị kiểm nghiệm.
- Cách tìm lô hàng: sổ sách nào ghi số lô, ở đâu, ai biết mở.
- Cách đánh giá mức nguy hiểm: ba câu hỏi và bảng chọn hành động.
- Mẫu thông báo và kênh gửi: cho đại lý, cho khách, cho cơ quan quản lý, cho nội bộ.
- Xử lý hàng thu về: chỗ cách ly, cách kiểm đếm, ai được quyết định sửa, bán lại hay tiêu huỷ.
- Đóng đợt thu hồi và rút kinh nghiệm: tiêu chí kết thúc, báo cáo cuối, việc sửa sau đó.
Mỗi mục chỉ cần nửa trang tới một trang. Điều quan trọng là mục nào cũng có tên người cụ thể và chỗ để tài liệu cụ thể, không ghi chung chung kiểu "bộ phận liên quan phối hợp".
Phân vai khi chỉ có năm đến mười người
Doanh nghiệp nhỏ không đủ người để mỗi vai một người riêng, nhưng vẫn cần rõ ai làm gì và ai thay ai. Bảng dưới là cách chia thường gặp ở một cơ sở khoảng tám người.
| Vai | Người chính | Người thay | Điều cần biết trước |
|---|---|---|---|
| Quyết định | Chủ cơ sở | Người quản lý được uỷ quyền bằng giấy | Ngưỡng chi tiền được tự quyết khi chủ vắng |
| Hàng và sổ sách | Thủ kho | Kế toán | Mật khẩu phần mềm bán hàng, chỗ cất phiếu xuất kho |
| Kỹ thuật | Quản đốc | Thợ cả lâu năm | Chỗ cất mẫu lưu, nhật ký sản xuất, hồ sơ nguyên liệu |
| Liên lạc bên ngoài | Trưởng nhóm bán hàng | Người trực trang bán hàng online | Kịch bản trả lời, danh sách đại lý có số liên lạc |
| Ghi chép | Kế toán | Nhân viên văn phòng | Thư mục chung, mẫu phiếu sự cố, cách đặt tên tệp |
Cột cuối là cột hay bị bỏ trống. Kinh nghiệm cho thấy lúc có chuyện, người thay thế không biết mật khẩu, không biết sổ nằm ở ngăn nào. Ghi vào kế hoạch những điều tưởng hiển nhiên đó, và cho người thay thế thử mở một lần.
Bộ mẫu nên soạn sẵn, cất chung một chỗ
Mẫu soạn trong lúc bình tĩnh luôn tốt hơn mẫu soạn lúc ba giờ sáng. Hãy chuẩn bị và in sẵn, đồng thời lưu bản điện tử ở thư mục chung mà ít nhất ba người mở được:
- Phiếu ghi nhận sự cố một trang.
- Biên bản họp quyết định thu hồi, có chỗ trống cho ba câu hỏi đánh giá.
- Thư báo đại lý tạm dừng bán và cất riêng lô hàng.
- Thông báo thu hồi gửi khách, có chỗ điền tên sản phẩm, số lô, nguy cơ, việc cần làm, cách liên hệ.
- Tin nhắn ngắn gửi khách đã mua qua kênh online.
- Kịch bản trả lời câu hỏi qua điện thoại, gồm mười câu hỏi khách hay hỏi.
- Phiếu nhận hàng thu hồi và biên bản kiểm đếm.
- Bảng theo dõi số lượng: đã sản xuất, đã xuất, đã thu về, đã sửa, đã huỷ.
- Mẫu báo cáo cơ quan quản lý khi bắt đầu và khi kết thúc.
Mẫu không cần hoàn hảo. Khi có sự cố thật, bạn sẽ sửa câu chữ cho hợp. Nhưng có khung sẵn thì chỉ mất mười phút để điền thay vì nửa ngày để nghĩ xem phải viết gì.
Tập thử nửa ngày, mỗi năm một lần
Kế hoạch chưa tập thử thì chỉ là giả định. Không cần dựng sự cố lớn; một buổi sáng là đủ để biết chỗ nào vướng.
- Chọn ngẫu nhiên một lô đã bán khoảng hai đến ba tháng trước. Người chọn giữ kín cho tới khi bắt đầu.
- Đọc tình huống giả định: "Có hai khách ở hai nơi khác nhau phản ánh cùng một lỗi nguy hiểm của lô này."
- Bấm giờ. Người lo hàng phải tìm ra lô đó đã xuất cho ai, bao nhiêu, ngày nào. Ghi lại mất bao lâu.
- Người giữ liên lạc soạn thư báo đại lý và thông báo khách từ mẫu có sẵn. Không gửi thật.
- Người quyết định điền biên bản theo ba câu hỏi đánh giá.
- So số lượng tìm được với số sản xuất thực tế. Chênh lệch bao nhiêu thì ghi lại.
- Họp mười lăm phút: chỗ nào chậm, chỗ nào không ai biết, thiếu số liên lạc nào. Sửa kế hoạch ngay trong tuần.
Ở nhiều cơ sở, lần tập đầu tiên mất cả buổi chỉ để lần ra danh sách đại lý của một lô, vì phiếu xuất kho không ghi số lô. Phát hiện điều đó trong buổi tập rẻ hơn rất nhiều so với phát hiện khi đang có khách bị thương.
Khi nào phải mở kế hoạch ra sửa
Kế hoạch viết một lần rồi để trong tủ năm năm thì lúc cần sẽ sai gần hết danh bạ. Ngoài lần tập hằng năm, hãy sửa khi có một trong các thay đổi sau:
- Thêm dòng sản phẩm mới, nhất là sản phẩm cho trẻ em, thực phẩm, đồ điện.
- Mở kênh bán mới, ví dụ bắt đầu bán trên sàn thương mại điện tử hoặc xuất cho một chuỗi siêu thị.
- Đổi nhà cung cấp nguyên liệu chính hoặc đổi đơn vị gia công.
- Người giữ một vai trong kế hoạch nghỉ việc hoặc chuyển bộ phận.
- Đổi phần mềm bán hàng, đổi cách đánh số lô.
- Cơ quan quản lý ở địa phương thay đổi sau sắp xếp, đầu mối liên hệ khác đi.
- Vừa xử lý xong một đợt thu hồi thật hoặc một sự cố suýt phải thu hồi.
Ghi ngày sửa và người sửa ở trang đầu. Khi có ai hỏi kế hoạch còn đúng không, bạn chỉ cần nhìn ngày đó là biết.
Ví dụ giả định: xưởng may đồ trẻ em D lập kế hoạch
Xưởng may D có mười hai thợ, may quần áo trẻ em bán qua ba cửa hàng quen và một gian hàng online. Chủ xưởng lo nhất là cúc áo và dây trang trí bị bung, vì trẻ nhỏ có thể nuốt hoặc bị quấn cổ. Trong kế hoạch, D ghi rõ dấu hiệu kích hoạt: chỉ cần một phản ánh cúc bung ở sản phẩm cho trẻ dưới ba tuổi là họp ngay trong ngày.
Khi soạn mục cách tìm lô hàng, D phát hiện phiếu giao cho cửa hàng chỉ ghi tên mẫu, không ghi đợt may. Xưởng đổi cách làm: mỗi đợt may một mã ngày, ghi trên mác may trong và trên phiếu giao. Đơn online thì phần mềm đã lưu tên người mua và địa chỉ, chỉ cần thêm cột mã đợt.
Lần tập thử đầu tiên, xưởng mất gần hai giờ để ra danh sách người mua online của một đợt, vì phải lọc tay. Sau buổi tập, kế toán làm sẵn một bảng lọc theo mã đợt. Lần tập thứ hai chỉ còn mười lăm phút. Kế hoạch của D dài sáu trang, kèm bảy mẫu, cất trong một bìa đỏ trên kệ văn phòng và trong thư mục chung.
Những chỗ hay sơ hở trong kế hoạch
Chép kế hoạch của công ty lớn. Bản của doanh nghiệp lớn có những phòng ban bạn không có. Đọc để tham khảo cấu trúc, nhưng viết lại theo đúng người, đúng sổ sách của mình.
Chỉ có tên chức danh, không có tên người. "Bộ phận kho" là ai khi kho chỉ có một người và người đó đang nghỉ phép? Ghi tên và người thay thế.
Danh bạ không có cơ quan quản lý. Đến lúc cần báo cáo mới đi hỏi nơi nhận. Tìm sẵn đầu mối của cơ quan quản lý chuyên ngành ở địa phương, kiểm lại mỗi năm.
Không tính tới ngày nghỉ. Sự cố hay xảy ra vào cuối tuần hoặc dịp lễ. Kế hoạch nên nói ai trực, liên lạc thế nào khi văn phòng đóng cửa.
Mẫu thông báo chỉ có một phiên bản. Khách mua tại cửa hàng, khách online, đại lý cần nội dung khác nhau. Soạn ít nhất ba bản.
Kế hoạch chỉ nằm trong máy của một người. Máy hỏng, người đó đi vắng, mật khẩu không ai biết. Giữ một bản in trong bìa hồ sơ ở văn phòng và một bản trong thư mục chung, ghi chỗ cất ngay trang đầu.
Không nói gì về tiền. Lúc có sự cố, người quyết định cần biết được tự chi tới mức nào cho vận chuyển, đổi hàng, kiểm nghiệm mà không phải chờ họp. Ghi sẵn ngưỡng đó, và ghi nguồn tiền tạm ứng.
Quên nhà cung cấp và bên gia công. Nếu lỗi đến từ phía họ, bạn cần họ phối hợp ngay. Kế hoạch nên có tên đầu mối của từng nhà cung cấp chính và điều khoản hợp đồng nói về sản phẩm lỗi nằm ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp rất nhỏ, vài người, có cần kế hoạch thu hồi viết ra không?
Nên có, dù chỉ hai ba trang. Càng ít người, càng dễ rơi vào cảnh một người ôm hết mọi việc lúc có chuyện. Trang giấy viết sẵn giúp người đó không bỏ sót bước nào trong lúc hoảng.
Kế hoạch thu hồi có phải nộp cho cơ quan nào không?
Thông thường kế hoạch là tài liệu nội bộ. Một số ngành có yêu cầu về hồ sơ quản lý chất lượng, và khi có đợt thu hồi thật, cơ quan quản lý có thể đề nghị xem kế hoạch, cách làm của doanh nghiệp.
Bao lâu thì nên tập thử kế hoạch một lần?
Mỗi năm một lần là mức tối thiểu. Nên tập thêm khi đổi phần mềm bán hàng, đổi cách đánh số lô, có sản phẩm mới cho trẻ em hay thực phẩm, hoặc khi người giữ vai chính trong kế hoạch thay đổi.
Có nên đưa số liên lạc cá nhân của nhân viên vào kế hoạch?
Cần có cách liên lạc ngoài giờ với người giữ vai chính, nhưng nên hỏi ý kiến họ trước và chỉ để trong bản nội bộ. Bản gửi cho đại lý hay bên ngoài chỉ ghi đầu mối chung của doanh nghiệp.
Đại lý có cần biết kế hoạch thu hồi của nhà sản xuất không?
Không cần biết toàn bộ, nhưng nên biết phần liên quan tới họ: ai sẽ báo, báo qua kênh nào, họ phải cất hàng thế nào, hàng gửi về đâu, ai trả phí vận chuyển. Phần này nên đưa vào hợp đồng đại lý.