Khi một món đồ ăn sẵn hay đồ đông lạnh trong tủ nhà bạn bị thu hồi vì nhiễm khuẩn, việc cần làm gồm ba phần: tách riêng món đó, bỏ những đồ ăn sẵn đã chạm trực tiếp hoặc bị nước rỉ từ nó nhỏ vào, rồi rửa kỹ ngăn, khay, hộp mà nó từng nằm. Đồ còn nguyên bao bì kín, để ở ngăn khác, thường chỉ cần lau ngoài vỏ.
Nhóm hàng này cần dọn kỹ hơn đồ khô vì một lý do: một số vi khuẩn, như khuẩn listeria hay được nêu trong thông báo thu hồi thịt nguội, xúc xích, chả, phô mai mềm, rau trộn đóng gói, vẫn sống và còn sinh sôi chậm ở nhiệt độ ngăn mát. Phần dưới đi theo thứ tự một buổi dọn tủ: phân loại, quyết định bỏ gì, rửa ra sao, và giữ thói quen nào để lần sau đỡ vất vả.
Vì sao đồ lạnh nhiễm khuẩn cần dọn kỹ hơn đồ khô
Với một gói bánh khô nhiễm khuẩn, vi khuẩn ít có điều kiện lan ra ngoài bao. Đồ lạnh thì khác: hơi ẩm trong tủ, nước đá tan khi rã đông, nước rỉ từ khay thịt, nước sốt bám trên nắp hộp đều là đường để vi khuẩn đi từ món này sang món khác và bám lại trên khay kệ, gioăng cửa.
Ngăn mát giữ được thực phẩm lâu vì làm chậm đa số vi khuẩn, nhưng không diệt chúng. Ngăn đá làm vi khuẩn ngừng sinh sôi, cũng không diệt; rã đông xong chúng hoạt động lại. Một số loại chịu lạnh tốt hơn hẳn các loại khác, nên thông báo thu hồi đồ ăn sẵn hay nhắc tới chúng.
Nguy cơ lớn nhất nằm ở đồ ăn không nấu lại trước khi ăn: thịt nguội, giò chả, xúc xích ăn liền, rau trộn, trái cây cắt sẵn, bánh có kem, đồ ăn thừa đã nấu chín để trong hộp. Đồ sống sẽ được nấu chín thì ít đáng lo hơn, vì nhiệt khi nấu kỹ diệt được phần lớn vi khuẩn. Cách phân biệt này là nền cho mọi quyết định bỏ hay giữ ở các mục sau.
Phân loại cả tủ trong hai mươi phút
Bắt đầu khi tủ còn đầy, đừng vội rút điện. Chuẩn bị ba túi hoặc ba khay và một đôi găng tay dùng một lần.
- Lấy món bị thu hồi ra trước. Đối chiếu số lô, cho vào túi kín, ghi "không ăn", đặt riêng một chỗ. Giữ bao bì để trả hàng.
- Nhìn chỗ món đó vừa nằm. Có nước rỉ, vụn, vết bẩn không, có nhỏ xuống ngăn dưới không. Ghi nhớ những ngăn bị dính.
- Chia đồ còn lại thành ba nhóm. Nhóm một: đồ ăn sẵn nằm cùng ngăn và có thể đã chạm, bị nhỏ nước vào. Nhóm hai: đồ cùng ngăn nhưng còn kín bao, hoặc đồ sống sẽ nấu chín kỹ. Nhóm ba: đồ ở ngăn khác, không dính gì.
- Xử lý nhóm một theo bảng ở mục sau. Phần lớn là bỏ.
- Lau ngoài vỏ nhóm hai. Dùng khăn sạch thấm nước rửa chén pha loãng, lau rồi lau lại bằng khăn ẩm sạch, để tạm sang thùng xốp có đá trong lúc rửa tủ.
- Nhóm ba để nguyên. Nếu tủ cần rửa toàn bộ, chuyển sang thùng xốp cùng nhóm hai.
Đồ đông lạnh để ngoài thùng xốp có đá chịu được khoảng thời gian rửa tủ. Đồ ngăn mát thì nên làm nhanh; nếu nhà nóng, chia việc rửa làm hai lượt, mỗi lượt một ngăn.
Đồ đã chạm vào hàng thu hồi: bỏ hay giữ
Bảng dưới áp khi lý do thu hồi là vi khuẩn hoặc độc tố. Khi phân vân, chọn cột bên phải; một hộp chả không đáng để đánh cược.
| Món trong tủ | Có thể giữ khi | Nên bỏ khi |
|---|---|---|
| Đồ ăn sẵn không nấu lại (thịt nguội, giò chả, rau trộn, trái cây cắt) | Ở ngăn khác, bao còn kín | Cùng ngăn, hở nắp, bị nhỏ nước hoặc để chung đĩa |
| Đồ ăn thừa đã nấu chín trong hộp | Hộp có nắp kín, ở ngăn khác | Cùng ngăn với món bị thu hồi mà nắp không kín |
| Thịt, cá sống sẽ nấu chín kỹ | Còn kín bao; rửa vỏ ngoài | Bị nước rỉ từ món thu hồi thấm vào bên trong |
| Rau củ nguyên quả để ngăn rau | Ngăn rau riêng, không bị nhỏ nước | Ngăn rau ngay dưới chỗ món thu hồi bị rỉ |
| Đồ đông lạnh còn kín bao | Lau ngoài vỏ là đủ | Bao rách, dính nước rã đông của món thu hồi |
| Sữa, nước uống đóng chai ở cánh cửa | Lau nắp và thân chai | Đã rót chung dụng cụ với món thu hồi |
| Nước chấm, sốt mở dùng chung | Không dùng chung muỗng với món thu hồi | Đã chấm trực tiếp món thu hồi vào |
Bảng này dành cho tủ lạnh gia đình. Bếp quán ăn, nơi một khay nguyên liệu dùng cho nhiều món, nên coi mọi món đã chế biến cùng nguyên liệu bị thu hồi là không dùng được.
Rửa tủ cho sạch thật, không chỉ cho thơm
Tủ lạnh rửa vì mùi thì lau qua là được; rửa vì vi khuẩn thì cần kỹ ở những chỗ khuất. Làm theo thứ tự từ trên xuống:
- Rút điện hoặc tắt tủ nếu rửa toàn bộ. Nếu chỉ rửa một hai ngăn, có thể để tủ chạy và làm nhanh.
- Tháo khay, kệ, hộp rau, khay đá có thể tháo. Để kệ kính về nhiệt độ phòng một lúc trước khi gặp nước ấm, tránh nứt do sốc nhiệt.
- Rửa phần tháo rời ở bồn. Nước ấm và nước rửa chén, cọ kỹ các rãnh, góc, mép nhựa. Tráng sạch, để khô hoặc lau bằng khăn sạch.
- Lau lòng tủ. Khăn sạch thấm nước rửa chén pha loãng, lau từ ngăn trên xuống ngăn dưới, chú ý thành sau, các khe gài kệ, rãnh thoát nước ở đáy ngăn mát.
- Lau gioăng cửa. Kéo nhẹ nếp gioăng, lau bằng bàn chải mềm hoặc tăm bông. Đây là chỗ vụn và nước đọng nhiều nhất.
- Nếu muốn khử khuẩn thêm. Có thể dùng chất tẩy dùng cho bề mặt tiếp xúc thực phẩm, pha đúng hướng dẫn trên chai, lau xong để vài phút rồi lau lại bằng nước sạch. Không pha chung các loại chất tẩy với nhau.
- Lau khô, lắp lại, cắm điện. Chờ tủ lạnh trở lại trước khi xếp đồ vào.
Đừng quên khăn lau, miếng rửa bát đã dùng cho việc này: giặt nước nóng hoặc bỏ đi. Rửa tay kỹ sau khi xong.
Những chỗ hay bị bỏ sót
Hộp đựng, đĩa, kẹp gắp. Hộp nhựa từng đựng món bị thu hồi, đĩa đã bày, kẹp đã gắp: rửa nước nóng như rửa bát, hoặc cho vào máy rửa bát nếu có.
Thớt và dao. Nếu đã thái món đó trên thớt, rửa thớt bằng nước nóng và nước rửa chén, cọ kỹ vết dao. Thớt gỗ nứt sâu nên cân nhắc thay.
Tủ đông nằm, tủ mát phụ. Nhiều nhà mua đồ đông lạnh số lượng lớn rồi để ở tủ đông riêng. Kiểm cả tủ ấy, nhất là các túi đã chia nhỏ không còn bao bì gốc.
Hộp cơm mang đi làm, túi giữ nhiệt. Nếu có ai trong nhà mang món đó đi làm, đi học, rửa luôn hộp cơm, túi giữ nhiệt và nhắn người đó bỏ phần còn lại.
Máy làm đá, khay đá. Ít bị ảnh hưởng, nhưng nếu món bị thu hồi từng nằm ngay trên khay đá thì đổ đá đi và rửa khay.
Áp vào trường hợp nhà bạn: ba tình huống
Mỗi căn bếp một kiểu xếp đồ, nên cùng một thông báo mà việc dọn khác nhau. Ba trường hợp hay gặp:
- Nhà chị Vy có gói xúc xích ăn liền bị thu hồi, để trên ngăn mát giữa, gói đã mở, cạnh hộp trái cây cắt sẵn không nắp. Bỏ xúc xích vào túi kín để trả, bỏ hộp trái cây, rửa ngăn giữa và cả ngăn rau ngay dưới. Hộp sữa chua còn niêm phong cùng ngăn chỉ cần lau vỏ.
- Anh Dũng có túi há cảo đông lạnh bị thu hồi, còn nguyên bao, nằm trong ngăn đá cùng thịt đông. Lấy túi há cảo ra trả, lau ngăn chỗ túi nằm. Thịt đông còn kín bao không cần bỏ.
- Bà Sáu đã chia một gói chả lớn thành nhiều hộp nhỏ, cất rải ở ngăn mát và ngăn đá. Gom đủ các hộp, bỏ chả, rửa toàn bộ hộp và các chỗ từng để hộp. Lần sau chia nhỏ thì giữ lại mẩu bao bì có số lô.
Nguyên tắc chung: món bị thu hồi thì tách ra, đồ ăn sẵn đã chạm vào thì bỏ, đồ còn kín bao thì lau vỏ, chỗ từng để thì rửa.
Thói quen để lần sau dọn nhanh hơn
Một lần dọn tủ vì hàng thu hồi là dịp sửa vài thói quen nhỏ. Không cần cả nhà thay đổi nhiều, chỉ cần:
- Để thịt cá sống ở ngăn dưới cùng, trong hộp có nắp, để nếu rỉ thì không nhỏ xuống đồ khác.
- Đồ ăn sẵn, đồ ăn thừa luôn để trong hộp có nắp, không để đĩa hở.
- Khi chia nhỏ đồ đông lạnh, cắt lại mẩu bao bì có số lô bỏ vào túi, hoặc chụp ảnh số lô.
- Giữ nhiệt độ ngăn mát đủ lạnh theo hướng dẫn của tủ, không nhồi quá đầy làm hơi lạnh không lưu thông.
- Ăn đồ ăn thừa trong vài ngày, không để dồn lâu.
- Lau tủ nhẹ mỗi tuần, rửa kỹ theo lịch, để vi khuẩn không có chỗ bám lâu ngày.
Với nhà có phụ nữ có thai, người già, trẻ nhỏ, người đang điều trị bệnh nặng, nên hạn chế thịt nguội, phô mai mềm, rau trộn đóng gói để lâu, kể cả khi không có thông báo thu hồi nào, và hỏi bác sĩ về những món cần tránh.
Người trong nhà đã ăn món đó thì sao
Dọn tủ là việc của đồ vật; với người đã ăn, hãy ghi lại ai ăn, bao nhiêu, lúc nào, rồi theo dõi. Phần lớn trường hợp người lớn khoẻ chỉ có triệu chứng tiêu hoá nhẹ hoặc không có gì. Nôn liên tục, tiêu chảy ra máu, sốt cao, lơ mơ, cổ cứng là lúc phải đến cơ sở y tế ngay, mang theo bao bì.
Riêng khi thông báo nêu khuẩn listeria, nhớ rằng thời gian ủ có thể tới vài tuần. Phụ nữ có thai đã ăn món ấy nên báo cho nơi khám thai ngay cả khi không có triệu chứng; người già, người đang điều trị bệnh nặng nên gọi hỏi bác sĩ điều trị. Cách theo dõi chi tiết theo từng dấu hiệu có ở bài về lỡ ăn thực phẩm bị thu hồi trên site.
Trong lúc theo dõi, đừng vội vứt bao bì món đã ăn dù tủ đã dọn xong: bác sĩ có thể cần biết chính xác sản phẩm, số lô và tác nhân được nêu trong thông báo.
Câu hỏi thường gặp
Nấu lại thật kỹ món đồ ăn sẵn bị thu hồi vì nhiễm khuẩn rồi ăn được không?
Không nên. Nấu kỹ diệt được nhiều vi khuẩn nhưng không chắc phá hết độc tố chúng đã tạo ra, và trong lúc chế biến bạn lại làm bẩn thêm thớt, dao, bếp. Trả lại hoặc huỷ theo hướng dẫn trong thông báo.
Đồ đông lạnh để cùng ngăn đá với món bị thu hồi có phải bỏ hết không?
Thường không cần. Đồ còn kín bao, không dính nước rã đông của món bị thu hồi thì lau ngoài vỏ là đủ. Chỉ bỏ những túi rách, túi chia nhỏ không bao hoặc túi bị dính nước rỉ từ món bị thu hồi.
Có cần dùng chất tẩy mạnh để rửa tủ lạnh không?
Phần lớn trường hợp, nước ấm và nước rửa chén với việc cọ kỹ các góc, rãnh, gioăng là đủ. Nếu muốn dùng thêm chất khử khuẩn, chọn loại dùng cho bề mặt tiếp xúc thực phẩm, pha đúng hướng dẫn và lau lại bằng nước sạch.
Đã rửa tủ rồi thì bao lâu sau mới để đồ ăn vào lại?
Khi lòng tủ đã khô và tủ trở lại nhiệt độ lạnh bình thường. Với tủ rút điện để rửa, thường cần chờ một lúc sau khi cắm lại; xếp đồ quá sớm làm tủ phải chạy nặng và đồ ăn bị ấm lên lâu hơn.
Quán bán đồ ăn sẵn có món dùng nguyên liệu bị thu hồi thì xử lý thế nào?
Ngừng bán ngay mọi món đã chế biến từ lô bị thu hồi, rửa khay, dụng cụ, tủ trưng bày như một gia đình nhưng kỹ hơn, ghi lại số lượng đã bán và thời gian để trả lời khách hoặc cơ quan quản lý khi được hỏi.