"Ngừng sử dụng" trong thông báo thu hồi nghĩa là ngắt hẳn nguồn điện của máy, tách riêng phần có pin, cất máy ở chỗ không ai dùng nhầm và giữ nguyên máy để trả. Tắt bằng nút bấm, để nguyên trong ổ hay cất chung với đồ đang dùng đều chưa phải là ngừng dùng.
Cách làm cụ thể khác nhau theo kiểu máy: đồ cắm phích, đồ có pin, đồ lắp cố định trong tường, đồ thiết yếu không thể tắt ngay như tủ lạnh. Phần dưới đây đi qua từng kiểu, kèm cách báo người trong nhà, những gì không được làm với máy đã thu hồi, và lỗi hay gặp.
Ngừng sử dụng khác tắt máy ở chỗ nào
Khi bạn tắt một chiếc máy bằng nút trên thân, nhiều bộ phận bên trong vẫn có điện: mạch chờ, đèn báo, mạch nhận tín hiệu cảm ứng, bộ nguồn. Với một chiếc máy bình thường, chuyện đó vô hại. Với một chiếc máy bị thu hồi vì lỗi mạch điện, lỗi cách điện hoặc lỗi tự bật, đó chính là phần đang có vấn đề. Vì vậy ngừng sử dụng luôn bắt đầu bằng việc tách máy khỏi nguồn điện: rút phích, hoặc ngắt cầu dao nếu máy không có phích.
Với đồ có pin, rút sạc chưa đủ, vì nguồn năng lượng nằm trong chính chiếc máy. Ngừng sử dụng ở đây là không sạc nữa và cất máy ở chỗ mà nếu pin có nóng lên cũng không bén sang đồ khác.
Phần còn lại của việc ngừng sử dụng là con người: những người khác trong nhà phải biết máy đó đang chờ trả. Rất nhiều trường hợp người chủ đã ngừng dùng, nhưng người giúp việc, ông bà hay con cái thấy máy để đó vẫn cắm vào dùng như thường.
Ngắt điện theo từng kiểu thiết bị
Mỗi kiểu thiết bị có một cách tách khỏi nguồn điện khác nhau. Bảng dưới gom những kiểu phổ biến trong nhà:
| Kiểu thiết bị | Cách ngắt | Ví dụ |
|---|---|---|
| Cắm phích, di chuyển được | Rút phích khỏi ổ, cuộn dây gọn, cất máy | Ấm đun, máy xay, bàn là, quạt đứng, nồi cơm |
| Cắm phích nhưng ổ nằm khuất | Kéo máy ra hoặc mở hộc tủ để thấy ổ rồi mới rút; không mò tay | Lò vi sóng âm tủ, máy rửa bát, tủ lạnh |
| Đấu thẳng vào đường dây | Ngắt cầu dao riêng của thiết bị; không có thì cầu dao nhánh | Bình nóng lạnh, bếp âm, quạt trần, máy lọc nước nóng lạnh đấu cứng |
| Có pin rời tháo được | Rút sạc, tháo pin ra khỏi máy, cất pin riêng | Máy hút bụi cầm tay, máy khoan pin, xe đạp điện |
| Có pin liền không tháo được | Rút sạc, cất cả máy như cất pin | Quạt mini, đèn sạc, loa di động, bàn chải điện |
| Hoạt động bằng ổ chia điện | Rút phích máy khỏi ổ chia, kiểm tra ổ chia có nóng, có vết cháy không | Bộ sạc, đèn bàn, máy tính để bàn |
Sau khi ngắt cầu dao cho một thiết bị lắp cố định, thử bật công tắc của thiết bị để chắc nó đã mất điện. Dán một mẩu băng dính lên cầu dao ghi "đang ngắt, chờ sửa", để không ai bật lại khi thấy cầu dao gạt xuống.
Cách ly đồ có pin lithium
Pin lithium lỗi có thể nóng lên ngay cả khi không sạc, không dùng. Cất đúng chỗ là cách giảm hậu quả nếu điều đó xảy ra:
- Chọn mặt nền không cháy: nền gạch, sàn xi măng, khay kim loại. Tránh thảm, nệm, kệ gỗ, hộp giấy.
- Dùng hộp kim loại có nắp đậy hờ, như hộp bánh quy bằng sắt, cho đồ nhỏ. Không đóng kín bằng nắp vặn chặt.
- Để xa lối thoát: không ở hành lang duy nhất, không ở chân cầu thang, không cạnh cửa phòng ngủ.
- Không chồng nhiều máy có pin lỗi vào một chỗ. Mỗi máy một hộp, hoặc đặt cách nhau.
- Để ngoài tầm với của trẻ và thú nuôi. Chó mèo hay gặm đồ để trên sàn.
- Không để trong ô tô, cốp xe máy, nhất là mùa nắng.
- Kiểm lại mỗi ngày một lần trong thời gian chờ trả: có phồng lên, có ấm lên không.
Nếu một món đang cất bắt đầu phồng, nóng hoặc có mùi, đừng cầm lên. Mở cửa cho thoáng, giữ mọi người tránh xa, và nếu có khói hoặc lửa thì rời khỏi nhà và gọi lực lượng cứu hoả.
Thiết bị thiết yếu: tủ lạnh, bình nóng lạnh, máy bơm
Đọc kỹ thông báo trước. Với các thiết bị không thể tắt dễ dàng, thông báo thu hồi thường nói rõ có được dùng tạm không và với điều kiện gì, ví dụ "có thể tiếp tục sử dụng, không đặt sát tường" hoặc "ngắt nguồn và liên hệ hãng". Làm đúng nguyên văn, không tự suy rộng.
Tủ lạnh. Nếu thông báo yêu cầu ngừng dùng, chuyển thực phẩm cần giữ lạnh sang thùng giữ nhiệt có đá, tủ của hàng xóm, hoặc giảm lượng đồ tươi mua về. Nếu được dùng tạm, làm đúng điều kiện, kéo tủ cách tường cho thoáng, dọn đồ dễ cháy quanh lưng tủ, và hỏi hãng lịch sửa sớm nhất.
Bình nóng lạnh. Ngắt cầu dao của bình, khoá van cấp nước nếu thông báo yêu cầu. Tắm tạm bằng nước đun, nước nóng từ thiết bị khác. Không tự tháo bình xuống.
Máy bơm nước. Nếu nhà phụ thuộc máy bơm để có nước, hỏi hãng có hướng dẫn dùng tạm không. Trong lúc chờ, trữ sẵn nước trong thùng, chỉ bật máy khi có người lớn ở cạnh, ngắt điện khi ra khỏi nhà.
Thiết bị y tế dùng điện tại nhà. Máy tạo oxy, máy hút đờm, đệm chống loét chạy điện thuộc nhóm không thể tắt tuỳ tiện. Liên hệ bác sĩ điều trị và nơi cung cấp thiết bị ngay để được thay máy tạm, không tự ngừng.
Báo người trong nhà và đánh dấu máy
Bước này mất năm phút nhưng ngăn được phần lớn các lần dùng nhầm:
- Nói với mọi người trong nhà, kể cả người giúp việc, ông bà ở cùng, con lớn: máy nào, vì sao không dùng, bao giờ dự kiến trả.
- Nhắn một tin vào nhóm gia đình có ảnh máy, để người vắng nhà cũng biết.
- Dán ghi chú trực tiếp lên máy, chỗ dễ thấy nhất như nắp, tay cầm, nút nguồn: "Đang bị thu hồi, không dùng".
- Với thiết bị lắp cố định, dán thêm một ghi chú lên cầu dao tương ứng.
- Đặt máy ra khỏi vị trí quen thuộc. Ấm đun còn nằm trên kệ bếp thì sớm muộn sẽ có người cắm.
- Nếu có người thuê nhà, người ở ghép, gửi thông báo bằng tin nhắn để có dấu thời gian.
Với cửa hàng, quán ăn nhỏ, làm thêm một việc: ghi vào sổ giao ca rằng thiết bị đó ngừng dùng, để ca sau không bật lại.
Những việc không làm với máy đã bị thu hồi
Không bán lại, không cho tặng, không thanh lý, kể cả với lời dặn "máy đang bị thu hồi, dùng cẩn thận". Người nhận có thể không đọc kỹ, không truyền đạt lại cho người dùng cuối, và bạn thì mất quyền đổi hoặc hoàn tiền. Với cửa hàng, bán tiếp hàng đã có thông báo thu hồi là vi phạm nghĩa vụ của người kinh doanh theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023.
Không tự sửa theo hướng dẫn trên mạng, kể cả khi lỗi trông có vẻ đơn giản như thay dây nguồn. Hãng thu hồi để khắc phục bằng linh kiện và quy trình đã kiểm, còn bản tự sửa thì không ai kiểm.
Không vứt vào rác sinh hoạt trước khi hãng hướng dẫn cách trả. Đồ có pin vứt vào rác có thể gây cháy xe rác, còn đồ điện lớn vứt bừa có thể bị người khác nhặt về dùng. Nếu hãng cho phép tự huỷ, làm theo đúng cách hãng nói, thường là cắt dây nguồn và chụp ảnh gửi hãng làm bằng chứng.
Một buổi tối ngừng dùng ba món: trường hợp nhà anh Bình
Anh Bình, kế toán ở một công ty nhỏ, đọc được ba thông báo thu hồi giả định trong cùng một tuần: một mẫu máy hút bụi cầm tay, một mẫu ấm siêu tốc và một mẫu bình nóng lạnh. Tối thứ sáu, anh dành chừng bốn mươi phút đi một vòng nhà. Máy hút bụi khớp mã mẫu: anh rút đế sạc, tháo pin, đặt pin vào hộp bánh quy bằng sắt để ở góc ban công, thân máy cất vào kho. Ấm siêu tốc không khớp, vẫn để dùng. Bình nóng lạnh khớp: anh ngắt cầu dao của bình, dán băng dính ghi chú, báo vợ và hai con rằng tạm thời tắm nước đun.
Xong ba món, anh nhắn vào nhóm gia đình một tin có ảnh: món nào ngừng, cất ở đâu, đã liên hệ hãng hay chưa. Sáng hôm sau, anh gửi yêu cầu cho hai hãng, ghi lại mã yêu cầu vào ghi chú điện thoại cùng ảnh tem thông số.
Điều đáng học ở đây không phải là sự cẩn thận, mà là thứ tự: kiểm từng món theo thông báo, xử lý ngay món khớp, báo người trong nhà, rồi mới liên hệ hãng. Nhiều gia đình làm ngược lại, gọi hãng trước, chờ hãng trả lời mới ngừng dùng, và trong mấy ngày chờ ấy thiết bị vẫn chạy như cũ.
Lỗi hay gặp khi ngừng dùng
Phần lớn lỗi đến từ việc nghĩ rằng "tắt rồi là xong":
| Lỗi | Vì sao không ổn | Nên làm |
|---|---|---|
| Tắt bằng nút, để nguyên phích trong ổ | Mạch chờ vẫn có điện, lỗi vẫn có thể xảy ra | Rút phích hoặc ngắt cầu dao |
| Cất đồ có pin trong tủ quần áo, gầm giường | Nếu pin nóng lên, lửa bén ngay sang vải | Cất trên nền không cháy, xa đồ vải |
| Không báo người trong nhà | Người khác cắm vào dùng như thường | Báo trực tiếp, nhắn tin, dán ghi chú |
| Để máy ở chỗ cũ | Thói quen khiến người ta cầm lên dùng | Di chuyển máy ra chỗ khác |
| Đóng gói kín ngay để mang trả | Pin trong hộp kín khó tản nhiệt | Cất mở, chỉ đóng gói khi sắp mang đi |
| Quên ngắt cầu dao lại sau khi thợ kiểm | Thiết bị chưa sửa xong lại có điện | Hỏi thợ trạng thái máy, dán ghi chú lại |
Câu hỏi thường gặp
Thông báo thu hồi ghi ngừng sử dụng thì tắt máy bằng nút có được không?
Chưa đủ. Nút nguồn chỉ tắt phần chính, mạch chờ và bộ nguồn vẫn có điện. Rút phích khỏi ổ, hoặc ngắt cầu dao riêng nếu thiết bị lắp cố định, rồi cất máy ở chỗ không ai dùng nhầm.
Tủ lạnh bị thu hồi thì có phải bỏ hết thực phẩm không?
Không nhất thiết. Đọc thông báo xem có được dùng tạm với điều kiện không. Nếu phải ngừng ngay, chuyển thực phẩm sang thùng giữ nhiệt có đá hoặc tủ khác, và hỏi hãng lịch sửa hoặc đổi sớm nhất.
Đồ điện bị thu hồi có được bán lại cho tiệm đồ cũ không?
Không nên. Người mua sau không biết máy có lỗi, còn bạn mất quyền đổi hoặc hoàn tiền từ hãng. Mang trả theo kênh của hãng, hoặc làm theo hướng dẫn huỷ nếu hãng cho phép.
Cất đồ có pin bị thu hồi ở đâu trong căn hộ chung cư?
Chọn chỗ có nền gạch, xa phòng ngủ và cửa ra vào, như góc ban công có mái che hoặc khu giặt phơi. Đặt trong hộp kim loại đậy hờ, không chồng nhiều món, kiểm mỗi ngày xem có phồng hoặc nóng không.
Thiết bị y tế dùng tại nhà bị thu hồi thì có tự ngừng được không?
Không tự ngừng. Liên hệ bác sĩ điều trị và đơn vị cung cấp thiết bị ngay để được hướng dẫn và thay máy tạm. Nếu người bệnh có dấu hiệu khó thở hoặc diễn biến xấu, đến cơ sở y tế ngay.
Hãng cho phép tự huỷ máy bị thu hồi thì làm thế nào?
Làm đúng hướng dẫn của hãng, thường là cắt dây nguồn sát thân máy, chụp ảnh gửi hãng làm bằng chứng để được hoàn tiền hoặc đổi, rồi bỏ máy ở điểm thu gom đồ điện cũ. Pin thì nộp ở điểm thu gom pin.