Nếu nghe tin một mẫu pin dự phòng bị thu hồi, việc đầu tiên là lật cục pin của bạn lên, tìm tên mẫu, ngày sản xuất hoặc mã lô in trên vỏ rồi so với thông báo. Khớp thì ngừng sạc ngay, cất pin trên bề mặt không cháy, xa giường và đồ vải, rồi liên hệ nơi bán hoặc hãng để đổi, không cần chờ pin có dấu hiệu lạ.
Không khớp cũng chưa phải là xong. Nhiều cục pin trong nhà là hàng tặng kèm, hàng mua vội ở quầy ven đường, không còn hộp, không còn hoá đơn. Phần dưới đây chỉ cách đọc thông tin trên vỏ pin, bảng dấu hiệu bất thường kèm việc nên làm, cách cất pin trong lúc chờ đổi, những gì cần giữ làm bằng chứng và một mẫu tin nhắn gửi nơi bán.
Vì sao pin dự phòng hay nằm trong các thông báo thu hồi
Bên trong một cục pin dự phòng là vài viên pin lithium xếp sát nhau, một mạch bảo vệ nhỏ và một mạch tăng áp để xuất ra cổng sạc. Năng lượng dồn trong không gian chật như vậy nên chỉ cần một khâu lệch là có chuyện: một lô viên pin có tạp chất, lớp ngăn cách giữa hai cực mỏng hơn thiết kế, mạch bảo vệ không ngắt khi pin đã đầy, hoặc vỏ nhựa quá sát làm nhiệt không thoát ra được.
Điểm khó của loại lỗi này là nó không hiện ra ngay. Một lô pin có thể chạy bình thường vài tháng, rồi rải rác mới có vài cục nóng lên khi sạc qua đêm. Khi hãng hoặc cơ quan quản lý ghép các báo cáo lại và thấy cùng một mẫu, cùng một khoảng ngày sản xuất, họ mới ra thông báo thu hồi. Vì vậy cục pin của bạn đang dùng ổn không có nghĩa là nó nằm ngoài diện rủi ro.
Thu hồi ở đây cũng không có nghĩa là mọi cục pin cùng mẫu sẽ cháy. Phần lớn sẽ không sao. Nhưng nguy cơ cháy của pin lithium thường rơi vào lúc người dùng không để ý: đang sạc trên giường, trong cặp, trong ngăn kéo. Hệ quả nặng so với xác suất nhỏ, nên cách làm đúng là ngừng dùng và đổi, chứ không thử xem cục của mình có may mắn không.
Kiểm tra cục pin nhà mình có trong diện thu hồi không
Bạn chỉ cần cục pin, ánh sáng tốt và thông báo thu hồi đang có trong tay. Làm theo thứ tự:
- Gom hết pin dự phòng trong nhà về một chỗ. Tính cả cục trong ngăn bàn, trong ba lô của con, trên xe, ở văn phòng. Người ta thường chỉ kiểm cục đang dùng và quên cục cũ cất trong tủ.
- Tìm thông tin in trên vỏ. Thông thường ở mặt đáy hoặc cạnh bên có tên mẫu, dung lượng, điện áp vào ra, đôi khi có mã lô hoặc ngày sản xuất in chìm rất nhỏ. Nghiêng vỏ dưới đèn, chụp bằng điện thoại rồi phóng to sẽ dễ đọc hơn nhìn mắt thường.
- So từng trường với thông báo. Thông báo thường nêu tên mẫu, màu vỏ, dung lượng và một khoảng ngày sản xuất hoặc dãy mã lô. Phải khớp đủ các trường mà thông báo nêu, không chỉ khớp màu hay dung lượng.
- Không đọc được thì tìm ở chỗ khác. Hộp đựng, lịch sử đơn hàng trên sàn, ảnh sản phẩm trong trang đơn, phiếu bảo hành thường ghi tên mẫu đầy đủ hơn vỏ pin đã mòn.
- Vẫn không chắc thì coi như có trong diện. Ngừng sạc, cất riêng, rồi gửi ảnh vỏ pin cho nơi bán hoặc bộ phận chăm sóc khách hàng của hãng để họ xác nhận. Chờ một hai ngày không dùng pin dự phòng thì không mất gì đáng kể.
Ghi lại kết quả kiểm từng cục, chẳng hạn bằng một tin nhắn tự gửi cho mình: cục màu nào, của ai, khớp hay không khớp. Lần sau có thông báo khác, bạn đỡ phải lục lại từ đầu.
Dấu hiệu bất thường và việc nên làm ngay
Kể cả khi pin không có trong thông báo nào, những dấu hiệu sau cho thấy nó không nên dùng tiếp. Bảng xếp từ nặng đến nhẹ:
| Bạn thấy gì | Mức độ | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Có khói, tiếng xì, mùi hắc ngọt lạ, vỏ biến dạng nhanh | Nguy hiểm tức thời | Rời xa, không cầm bằng tay trần; nếu cháy thì đưa người ra khỏi phòng và gọi lực lượng cứu hoả |
| Vỏ phồng, hai nửa vỏ hở ra, mặt pin cong lên khi đặt trên mặt phẳng | Cao | Rút sạc, không ấn, không cố khép vỏ lại; đặt trên nền gạch hoặc kim loại, xa đồ dễ cháy |
| Nóng rõ khi đang để yên, không sạc và không cắm thiết bị nào | Cao | Ngừng dùng hẳn, cất riêng, báo nơi bán |
| Sạc mãi không đầy, hoặc vừa rút ra đã tụt nhanh | Trung bình | Thôi sạc qua đêm; đối chiếu thông báo thu hồi, hỏi bảo hành |
| Đèn báo nhấp nháy loạn, cổng sạc lỏng, chập chờn | Trung bình | Ngừng dùng, không tự tháo mở vỏ |
| Vỏ trầy, rơi một lần nhưng vẫn chạy bình thường | Thấp | Theo dõi khi sạc, không sạc lúc ngủ, cân nhắc thay nếu đã rơi mạnh |
Pin phồng là dấu hiệu khí đã sinh ra bên trong viên pin. Nhiều người ấn cho phẳng lại hoặc quấn băng dính để vỏ khỏi hở; đó là hai việc nên tránh nhất, vì lực ép có thể làm hai cực chạm nhau.
Cất pin trong lúc chờ đổi
Thông báo thu hồi thường ghi "ngừng sử dụng", nhưng ít khi nói cất ở đâu. Một cách làm dễ áp dụng trong nhà ở:
- Không sạc thêm, kể cả sạc cho đầy để mang đi trả. Pin để ở mức đang có là được.
- Đặt pin trong một hộp kim loại có nắp đậy hờ, hoặc trên đĩa gốm, nền gạch; không để trong túi ni lông, hộp giấy hay ngăn kéo gỗ.
- Chọn chỗ thoáng, mát, ngoài tầm với của trẻ nhỏ: góc ban công có mái che, kệ gần cửa ra vào; tránh phòng ngủ, gầm giường, cạnh bếp và cạnh rèm cửa.
- Dán một mẩu giấy lên nắp hộp ghi "pin lỗi, không dùng" để người trong nhà không lấy ra sạc nhầm.
- Không vứt vào thùng rác sinh hoạt. Pin lithium bị ép trong xe rác có thể bốc cháy; pin bị thu hồi phải trả về hãng hoặc nơi bán, hoặc nộp ở điểm thu gom pin nếu hãng hướng dẫn như vậy.
- Không bán lại, không cho người khác, không dùng làm pin "dự phòng của dự phòng" để trong ô tô.
Nếu nhà có nhiều cục cần trả, đặt mỗi cục cách nhau, đừng chồng lên nhau trong một túi. Một cục nóng lên sẽ làm cục bên cạnh nóng theo.
Giữ gì làm bằng chứng trước khi đổi hoặc đòi hoàn tiền
Ảnh rõ vỏ pin. Chụp mặt có tên mẫu, mã lô hoặc ngày sản xuất, chụp thêm một ảnh toàn cảnh cục pin đặt cạnh vật quen thuộc để thấy kích thước. Ảnh này là thứ đầu tiên nơi bán sẽ hỏi.
Chứng từ mua hàng. Hoá đơn, phiếu bảo hành, trang đơn hàng trên sàn thương mại điện tử, tin nhắn đặt hàng với người bán. Mất hoá đơn vẫn có thể được đổi trong nhiều đợt thu hồi, nhưng có chứng từ thì nhanh hơn và dễ đòi hoàn tiền hơn.
Ảnh và video dấu hiệu lạ. Nếu pin đã phồng hoặc nóng, quay một đoạn ngắn có ngày giờ trên điện thoại. Đừng tháo vỏ để chụp bên trong, vì thao tác đó vừa nguy hiểm vừa làm mất tình trạng nguyên vẹn của sản phẩm.
Ghi chép ngắn về sự việc. Mua lúc nào, dùng thế nào, phát hiện điều gì, ngày nào ngừng dùng. Ba bốn dòng trong ghi chú điện thoại là đủ, viết ngay khi còn nhớ.
Hộp và phụ kiện. Dây sạc, hộp, sách hướng dẫn nếu còn. Không bắt buộc, nhưng có đủ thì việc đổi mới nhanh gọn hơn.
Thiệt hại phát sinh nếu có. Nếu pin nóng làm cháy sém đồ đạc hoặc làm hỏng điện thoại đang cắm, chụp ảnh thiệt hại và giữ nguyên vật hỏng. Quyền đòi bồi thường cho thiệt hại do sản phẩm lỗi được Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 và Bộ luật Dân sự 2015 bảo vệ.
Mẫu tin nhắn gửi nơi bán và trường hợp mua trên sàn
Anh Tuấn, nhân viên văn phòng, mua cục pin qua một gian hàng trên sàn thương mại điện tử từ năm ngoái. Khi đọc được thông báo thu hồi của mẫu giả định ấy, anh kiểm thấy vỏ pin khớp tên mẫu và nằm trong khoảng ngày sản xuất. Cửa sổ trả hàng trên sàn đã đóng từ lâu, nên anh nhắn thẳng cho gian hàng, đồng thời gửi một yêu cầu hỗ trợ cho sàn kèm ảnh. Thu hồi là trách nhiệm của nhà sản xuất và người bán, không phụ thuộc vào thời hạn đổi trả thông thường.
Mẫu tin nhắn có thể dùng, thay phần trong ngoặc vuông:
"Chào [tên gian hàng hoặc cửa hàng]. Ngày [ngày mua], mình có mua pin dự phòng [tên mẫu, màu, dung lượng] theo đơn [mã đơn]. Theo thông báo thu hồi của [hãng hoặc cơ quan quản lý] ngày [ngày], mẫu này thuộc diện thu hồi; vỏ pin ghi [mã lô hoặc ngày sản xuất], ảnh gửi kèm. Pin hiện đã ngừng dùng và được cất riêng. Đề nghị cửa hàng cho biết cách đổi hoặc hoàn tiền, nơi gửi trả và thời gian xử lý. Cảm ơn."
Cách xưng "mình" có thể đổi thành "em", "anh", "chị" tuỳ cách bạn vẫn nói với cửa hàng. Nếu sau khoảng một tuần không có phản hồi, gửi lại kèm câu hỏi rõ ràng: hạn chót nào cửa hàng trả lời, và nếu không xử lý thì bạn sẽ chuyển khiếu nại sang sàn hoặc cơ quan bảo vệ người tiêu dùng. Giữ tất cả tin nhắn qua lại.
Lỗi hay gặp khi xử lý pin dự phòng bị thu hồi
Những việc dưới đây xuất hiện lặp đi lặp lại trong các phản ánh của người dùng. Phần lớn xuất phát từ tâm lý "pin vẫn chạy tốt mà".
| Lỗi | Hậu quả | Làm thay bằng |
|---|---|---|
| Dùng tiếp vì pin chưa có dấu hiệu gì | Rủi ro cháy vẫn nằm đó, thường lộ ra khi sạc qua đêm | Ngừng dùng từ lúc biết pin khớp thông báo |
| Sạc đầy trước khi mang đi trả | Pin ở mức năng lượng cao nhất trong lúc di chuyển | Để nguyên mức đang có, không sạc thêm |
| Vứt vào thùng rác cho nhanh | Nguy cơ cháy xe rác, bãi rác; mất luôn quyền đổi | Trả về nơi bán, hãng hoặc điểm thu gom theo hướng dẫn |
| Chỉ so màu và dung lượng | Đổi nhầm hoặc bỏ sót cục thật sự trong diện | So đủ tên mẫu và mã lô hoặc khoảng ngày sản xuất |
| Tự mở vỏ để xem viên pin bên trong | Có thể gây chập, mất bằng chứng nguyên trạng | Chụp vỏ ngoài, để kỹ thuật viên của hãng xử lý |
| Cho người quen mượn pin "còn dùng được" | Chuyển rủi ro sang người khác, họ không biết pin thuộc diện thu hồi | Cất riêng, dán ghi chú, trả về đúng kênh |
Nếu trong nhà có người thường mang pin lên máy bay, nhắc họ rằng pin đã thuộc diện thu hồi thì không mang theo, kể cả trong hành lý xách tay.
Câu hỏi thường gặp
Pin dự phòng bị thu hồi nhưng vẫn dùng bình thường thì có cần trả không?
Có. Lỗi khiến một mẫu pin bị thu hồi thường không hiện ra ở mọi cục, và khi hiện ra thì hay vào lúc đang sạc mà không ai để ý. Ngừng dùng và đổi theo hướng dẫn là cách an toàn nhất, kể cả khi pin chưa có dấu hiệu lạ.
Mất hộp và hoá đơn thì có được đổi pin bị thu hồi không?
Trong nhiều đợt thu hồi, hãng đổi theo thông tin in trên chính sản phẩm, nên ảnh vỏ pin có tên mẫu và mã lô là bằng chứng chính. Lịch sử đơn hàng trên sàn hoặc tin nhắn với người bán cũng dùng được thay hoá đơn.
Pin dự phòng bị phồng có nên chọc cho xẹp hay ép lại không?
Không. Pin phồng do khí sinh ra bên trong; chọc thủng hay ép có thể làm hai cực chạm nhau và gây cháy. Đặt pin trên nền không cháy, xa đồ đạc, ngừng dùng và mang trả hoặc nộp ở điểm thu gom theo hướng dẫn của nơi bán.
Vỏ pin không còn đọc được mã lô thì làm sao biết có trong diện thu hồi?
Tìm tên mẫu trên hộp, phiếu bảo hành hoặc trang đơn hàng cũ, rồi gửi ảnh vỏ pin cho nơi bán hoặc hãng nhờ xác nhận. Trong lúc chờ trả lời, coi như pin có trong diện và cất riêng, không sạc.
Pin dự phòng được tặng kèm khi mua hàng khác thì ai chịu trách nhiệm đổi?
Nhà sản xuất pin chịu trách nhiệm thu hồi, còn cửa hàng tặng kèm là đầu mối gần nhất để bạn hỏi. Giữ hoá đơn của món hàng chính, vì đó là bằng chứng bạn nhận pin từ đâu và vào thời điểm nào.
Có mang pin dự phòng đã bị thu hồi lên máy bay được không?
Không nên mang theo dưới bất kỳ hình thức nào. Pin thuộc diện thu hồi là pin đã được xác định có nguy cơ, và các hãng bay thường cấm pin hỏng hoặc pin bị thu hồi trên chuyến bay. Cất ở nhà và đổi trước chuyến đi.