Sữa tắm, dầu gội, sữa rửa mặt, kem đánh răng bị thu hồi vì nhiễm khuẩn hay vi sinh vượt mức thì ai trong nhà cũng nên ngừng dùng lô đó, nhưng người cần ngừng ngay và để ý sức khoẻ nhất là trẻ sơ sinh, người đang điều trị bệnh làm giảm sức đề kháng, người có vết thương hở hoặc da đang tổn thương. Với người khoẻ mạnh, phần lớn không có biểu hiện gì; chỉ cần ngừng, cất chai, trả lại.
Thu hồi vì vi sinh là lý do thường gặp với nhóm sản phẩm có nhiều nước, dùng hằng ngày, để trong phòng tắm ẩm. Bài giúp bạn hiểu chữ "vi sinh vượt mức" trong thông báo, nhận ra chai đã hỏng kể cả khi không có thông báo, và xử lý những thứ dùng chung như bông tắm, vòi bơm, bàn chải.
"Vi sinh vượt mức" trong thông báo nghĩa là gì
Mỹ phẩm không phải là sản phẩm vô trùng. Quy định cho phép một lượng vi sinh vật rất thấp ở mức không gây hại, với giới hạn chặt hơn cho sản phẩm dùng quanh mắt và cho trẻ nhỏ. Khi kiểm nghiệm mẫu thấy tổng số vi sinh vật vượt giới hạn, hoặc phát hiện loại vi khuẩn, nấm không được phép có mặt, lô đó bị coi là không đạt và phải thu hồi.
Nguyên nhân thường nằm ở sản xuất: nước dùng pha chế không đạt, bồn trộn vệ sinh chưa kỹ, chất bảo quản không đủ để giữ sản phẩm qua suốt hạn dùng, hoặc bao bì không kín. Lỗi không nằm ở người dùng, và bạn không làm gì khác được để "diệt khuẩn" cho chai đã có vấn đề.
Thông báo thường ghi ngắn: "không đạt chỉ tiêu giới hạn vi sinh vật" hoặc "phát hiện vi khuẩn…". Người đọc không cần hiểu tên từng loại vi khuẩn. Điều quan trọng là: lô này có thể chứa vi sinh vật ở mức không an toàn, và nguy cơ cao nhất là khi sản phẩm tiếp xúc với da bị tổn thương, niêm mạc mắt, miệng, hoặc với người có sức đề kháng yếu.
Có một điểm khiến lý do này khác chất cấm: tác hại nếu có thường xuất hiện trong thời gian ngắn sau khi dùng, dưới dạng nhiễm trùng da, viêm mắt, chứ không tích luỹ âm thầm nhiều tháng. Nếu bạn đã ngừng dùng một thời gian mà không có biểu hiện gì, khả năng bị ảnh hưởng thấp.
Ai trong nhà cần để ý nhất
Không cần lo cho tất cả mọi người như nhau. Bảng dưới sắp theo mức cần để ý, từ cao xuống thấp.
| Người dùng | Vì sao | Nên làm |
|---|---|---|
| Trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ | Da mỏng, hàng rào bảo vệ chưa hoàn chỉnh, hay đưa tay vào miệng | Ngừng ngay; theo dõi vùng da tắm gội; nổi mụn mủ, sốt, quấy khóc bất thường thì đưa đi khám |
| Người đang hoá trị, ghép tạng, dùng thuốc ức chế miễn dịch | Sức đề kháng giảm, nhiễm trùng thông thường có thể nặng | Ngừng ngay; báo bác sĩ điều trị đã dùng sản phẩm bị thu hồi vì nhiễm khuẩn, kể cả khi chưa có biểu hiện |
| Người có vết mổ, vết thương hở, bỏng, chàm đang chảy dịch | Vi khuẩn dễ xâm nhập qua chỗ da hở | Ngừng; để ý vết thương sưng, đỏ, đau, chảy dịch nhiều hơn thì đi khám |
| Người đeo kính áp tròng, người vừa mổ mắt (với sữa rửa mặt, tẩy trang) | Sản phẩm dễ dính vào mắt | Ngừng; mắt đỏ, đau, nhìn mờ thì khám mắt ngay |
| Người lớn khoẻ mạnh | Da lành làm hàng rào tốt | Ngừng dùng lô đó, trả lại; không cần lo nếu không có biểu hiện |
Nếu nhà bạn có người thuộc ba dòng đầu, việc báo cho bác sĩ đang điều trị là cần thiết, dù chưa có triệu chứng. Bác sĩ biết rõ người bệnh của mình cần theo dõi gì.
Dấu hiệu chai đã hỏng, kể cả khi không có thông báo nào
Không phải chai nhiễm khuẩn nào cũng nằm trong một thông báo thu hồi. Chai mở lâu, để trong phòng tắm nóng ẩm, hoặc bị pha thêm nước cũng có thể hỏng. Những dấu hiệu sau là đủ để thôi dùng:
- Mùi lạ: chua, hắc, mùi mốc, hoặc mùi thơm vốn có biến mất.
- Tách lớp: nước nổi lên trên, phần đặc lắng xuống, lắc không hoà lại.
- Đổi màu: ngả vàng, nâu, xuất hiện đốm, vệt hoặc lớp váng trên bề mặt.
- Đổi kết cấu: loãng bất thường, vón cục, nổi bọt khí khi chưa lắc.
- Chai phồng, nắp bật hơi khi mở: có thể do vi sinh sinh khí bên trong.
- Kem đánh răng chảy nước ở miệng tuýp, đổi màu hoặc có mùi khác lạ.
Thói quen hay làm hỏng chai nhất là đổ thêm nước vào khi sắp hết cho "dùng nốt". Chất bảo quản trong sản phẩm được tính cho công thức gốc; pha loãng làm chất bảo quản yếu đi và vi sinh có cơ hội phát triển. Chai dùng chung cả nhà, vòi bơm để ngửa trong phòng tắm cũng dễ bị nước bắn vào.
Hạn dùng sau khi mở nắp, ký hiệu hộp mở nắp kèm số tháng, là mốc nên tôn trọng với đồ tắm gội. Viết ngày mở nắp lên chai bằng bút dạ giúp bạn khỏi phải đoán.
Xử lý chai và những thứ dùng chung
Khi đã xác định chai thuộc lô bị thu hồi vì nhiễm khuẩn, xử lý thêm vài thứ đi kèm để không kéo dài việc tiếp xúc.
- Đậy chặt nắp hoặc khoá vòi bơm, cho chai vào túi kín, ghi "không dùng", cất ngoài phòng tắm.
- Bông tắm, khăn tắm, khăn mặt đã dùng với sản phẩm: giặt lại bằng nước nóng nếu chất liệu cho phép, phơi khô dưới nắng. Bông tắm cũ, đã xơ thì nên thay.
- Bàn chải đánh răng đã dùng với kem đánh răng bị thu hồi: thay bàn chải mới. Đây là món rẻ và dễ thay nhất, không đáng giữ lại.
- Hộp đựng xà phòng, kệ để chai: rửa sạch bằng nước và xà phòng khác, lau khô.
- Chai chiết nhỏ (mang đi du lịch, để ở phòng gym): đổ bỏ phần trong chai chiết, rửa chai bằng nước nóng; giữ chai gốc có số lô để trả.
- Trả chai gốc cho nơi bán theo hướng dẫn thu hồi, kèm chứng từ mua.
Không cần dùng chất khử trùng mạnh lau khắp phòng tắm. Vệ sinh thông thường và thay những thứ tiếp xúc trực tiếp là đủ.
Khi nào hỏi bác sĩ, khi nào đi khám ngay
Người lớn khoẻ mạnh đã dùng sản phẩm mà không có biểu hiện gì thì không cần đi khám chỉ vì thông báo. Theo dõi da đầu, da mặt, vùng da tắm trong vài ngày là đủ.
Nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ khi thấy những biểu hiện nhẹ nhưng kéo dài: nổi mụn nhỏ, ngứa da đầu, gàu tăng nhiều, viêm nang lông quanh vùng bôi. Mang theo chai sản phẩm hoặc ảnh chụp số lô và thông báo.
Nên đi khám ngay, không chờ: mắt đỏ, đau, chảy nước, nhìn mờ sau khi dùng sữa rửa mặt, dầu gội; vùng da nổi mụn mủ lan nhanh, sưng nóng đỏ đau; vết thương hở trở nặng; trẻ nhỏ sốt sau khi có biểu hiện da bất thường; người đang điều trị bệnh làm giảm sức đề kháng có sốt hoặc bất kỳ dấu hiệu nhiễm trùng nào.
Khi đi khám, kể rõ đã dùng sản phẩm gì, từ khi nào, ngừng từ khi nào, và nói rằng sản phẩm thuộc lô bị thu hồi vì nhiễm khuẩn. Thông tin "nhiễm khuẩn" giúp bác sĩ định hướng nhanh hơn. Không tự bôi thuốc kháng sinh, thuốc chống nấm mua theo lời mách; nếu đang dùng thuốc kê đơn, hỏi bác sĩ, dược sĩ trước khi ngừng hay đổi.
Nhà nghỉ, phòng gym, tiệm gội đầu dùng bình châm
Cơ sở kinh doanh nhỏ thường mua sữa tắm, dầu gội can lớn rồi châm vào bình gắn tường hoặc chai bơm đặt sẵn cho khách. Kiểu dùng này làm việc thu hồi rắc rối hơn, vì số lô chỉ còn trên can gốc.
- Đối chiếu số lô trên các can đang có trong kho với thông báo. Ghi lại can nào đã mở, đã châm vào những bình nào, từ ngày nào.
- Tháo hoặc đổ hết sản phẩm trong các bình châm đã nhận từ can bị nêu. Không châm thêm sản phẩm mới lên phần còn lại.
- Rửa bình châm, vòi bơm bằng nước nóng và xà phòng khác, để khô hoàn toàn trước khi châm sản phẩm mới.
- Tách riêng can bị nêu, ghi "không dùng", liên hệ nhà cung cấp để trả lại, xin biên bản ghi số lượng.
- Nếu có khách phản ánh ngứa, nổi mẩn trong thời gian dùng, ghi lại ngày, phòng, tên khách nếu khách đồng ý, để chuyển cho nhà cung cấp và trả lời khi được hỏi.
Bình châm không bao giờ được rửa sạch hoàn toàn nếu chỉ đổ thêm sản phẩm lên trên phần cũ. Ngay cả khi không có thông báo thu hồi, nên đổ hết, rửa và để khô bình theo định kỳ, ghi số lô của can đang châm lên một mảnh băng dính dán ở đáy bình.
Áp vào trường hợp của bạn
Nhà có em bé ba tháng tuổi dùng sữa tắm gội trẻ em thuộc lô bị nêu. Ngừng ngay, chuyển sang tắm nước ấm hoặc sản phẩm khác đã kiểm; giặt khăn tắm của bé; xem kỹ các nếp gấp da cổ, nách, bẹn trong vài ngày; có mụn mủ, đỏ lan, sốt thì đưa bé đi khám.
Mẹ đang hoá trị dùng dầu gội thuộc lô bị nêu. Ngừng, báo bác sĩ ung bướu ở lần liên lạc gần nhất hoặc gọi số tư vấn của khoa nếu có; không chờ đến lần tái khám định kỳ.
Cả nhà dùng chung một tuýp kem đánh răng thuộc lô bị nêu. Ngừng, thay toàn bộ bàn chải; theo dõi ai bị loét miệng, viêm lợi bất thường; người đang niềng răng, vừa nhổ răng thì nói với nha sĩ.
Chai đã dùng hết, vỏ đã vứt, mới thấy thông báo. Không còn gì để trả. Nếu không ai có biểu hiện, không cần làm thêm. Lần sau giữ vỏ chai đến khi mua chai mới.
Câu hỏi thường gặp
Sữa tắm bị thu hồi vì nhiễm khuẩn đã dùng rồi có sao không?
Với người lớn khoẻ mạnh, phần lớn không có biểu hiện gì. Ngừng dùng lô đó và theo dõi da vài ngày. Người có vết thương hở, trẻ nhỏ hoặc người suy giảm sức đề kháng thì cần để ý kỹ hơn và hỏi bác sĩ khi có biểu hiện.
Có thể đun sôi hoặc pha thêm chất khử khuẩn vào chai bị thu hồi để dùng tiếp không?
Không nên. Làm vậy phá hỏng công thức sản phẩm, và không bảo đảm loại bỏ được vi sinh vật cũng như chất do chúng sinh ra. Sản phẩm bị thu hồi thì ngừng dùng và trả lại.
Dầu gội có mùi chua thì có phải bị nhiễm khuẩn không?
Mùi chua, tách lớp, đổi màu là dấu hiệu sản phẩm có thể đã hỏng, một nguyên nhân thường gặp là vi sinh phát triển. Không cần chờ thông báo thu hồi, thôi dùng chai đó và kiểm tra hạn dùng sau khi mở nắp.
Kem đánh răng bị thu hồi thì có cần thay bàn chải không?
Nên thay. Bàn chải đã tiếp xúc nhiều lần với sản phẩm và để trong môi trường ẩm. Thay bàn chải là việc đơn giản, chi phí thấp, giúp cắt hẳn nguồn tiếp xúc còn sót lại.
Trẻ sơ sinh dùng sữa tắm bị thu hồi thì khi nào đưa đi khám?
Đưa bé đi khám ngay nếu có mụn mủ, vùng da đỏ lan rộng, sưng, chảy dịch, sốt, bỏ bú hoặc quấy khóc bất thường. Mang theo chai sữa tắm và báo với bác sĩ sản phẩm thuộc lô bị thu hồi vì nhiễm khuẩn.
Vì sao mỹ phẩm hay bị nhiễm khuẩn hơn sau khi mở nắp?
Sau khi mở, sản phẩm tiếp xúc với không khí, tay, nước bắn vào, nhất là khi để trong phòng tắm nóng ẩm. Chất bảo quản giữ an toàn trong một thời gian nhất định, đó là lý do có hạn dùng sau khi mở nắp.