Một thông báo thu hồi sản phẩm gửi khách hàng phải nói được, trong vài dòng đầu, sản phẩm nào và số lô nào bị thu hồi, vì sao nguy hiểm, người đang dùng phải làm gì ngay, đem trả hoặc được sửa ở đâu, có mất tiền không, và hỏi ai khi cần. Người đọc chỉ cần đọc đoạn đầu là biết mình có liên quan hay không và nên làm gì tiếp. Mọi giải thích về nguyên nhân, lời xin lỗi, cam kết cải tiến đặt ở phía sau.
Theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, tổ chức kinh doanh hàng có khuyết tật phải thông báo công khai về khuyết tật và việc thu hồi. Phần dưới đưa ra danh sách sáu câu phải trả lời, khung mẫu cho thông báo công khai, tin nhắn riêng cho khách đã mua, bảng câu nên và không nên, cách chọn kênh đăng, kịch bản trả lời khi khách hỏi lại và các lỗi làm thông báo không tới được người cần.
Sáu câu một thông báo thu hồi phải trả lời
Viết xong, đưa cho một người ngoài cuộc đọc và hỏi họ sáu câu dưới đây. Câu nào họ không trả lời được là thông báo còn thiếu.
- Sản phẩm nào? Tên sản phẩm, quy cách, màu, kích cỡ, kèm ảnh chụp mặt có số lô. Người dùng nhận ra hàng nhà mình bằng hình nhiều hơn bằng tên.
- Lô nào, mua khi nào? Số lô, khoảng ngày sản xuất hoặc hạn dùng, khoảng thời gian bán ra, nơi bán. Chỉ rõ số lô in ở chỗ nào trên bao bì.
- Nguy hiểm thế nào? Mô tả nguy cơ bằng lời thường: có thể gây bỏng, có thể rò điện, có thể chứa chất gây dị ứng mà nhãn không ghi. Không nói giảm, không nói quá.
- Phải làm gì ngay? Ngừng dùng, rút phích cắm, cất xa tầm tay trẻ em, không cho người dị ứng ăn. Nếu đã dùng mà có dấu hiệu bất thường thì đến cơ sở y tế.
- Trả lại hay sửa ở đâu, có mất tiền không? Đem tới điểm nào, gửi về bằng cách nào, ai trả phí vận chuyển, được đổi mới, sửa hay hoàn tiền, có cần hoá đơn không.
- Hỏi ai? Đầu mối liên hệ của doanh nghiệp, giờ trực, kênh nhắn tin. Ghi rõ hạn chót nếu có.
Câu thứ năm hay bị viết mơ hồ nhất, kiểu "quý khách vui lòng liên hệ để được hỗ trợ". Người dùng không biết "hỗ trợ" là đổi hay trả tiền, nên không buồn liên hệ. Viết thẳng: được đổi sản phẩm mới hoặc hoàn tiền, không mất phí, không cần hoá đơn nếu còn bao bì có số lô.
Khung mẫu cho thông báo công khai
Khung dưới dùng được cho bài đăng trên trang của doanh nghiệp, tờ dán tại điểm bán, và gửi cho báo chí nếu cần. Phần trong ngoặc vuông là chỗ điền.
- Dòng tiêu đề: "Thông báo thu hồi [tên sản phẩm] lô [số lô] do nguy cơ [nguy cơ]".
- Đoạn một: "[Tên doanh nghiệp] thu hồi [tên sản phẩm, quy cách] có số lô [số lô], bán từ [ngày] đến [ngày] tại [nơi bán]. Sản phẩm có thể [mô tả nguy cơ]."
- Đoạn hai, việc cần làm: "Nếu bạn đang có sản phẩm này, hãy ngừng sử dụng ngay và [việc an toàn cần làm]. Nếu đã dùng và thấy [dấu hiệu], hãy đến cơ sở y tế gần nhất."
- Đoạn ba, quyền lợi: "Bạn được [đổi mới, sửa miễn phí, hoàn tiền] tại [điểm nhận] hoặc gửi về [cách gửi], phí vận chuyển do doanh nghiệp chịu. Không cần hoá đơn nếu còn bao bì có số lô."
- Đoạn bốn, cách nhận biết: ảnh sản phẩm, ảnh vị trí số lô, phân biệt với lô không bị ảnh hưởng.
- Đoạn năm, liên hệ: kênh liên hệ, giờ trực, thời hạn nhận lại.
- Đoạn cuối: một câu xin lỗi ngắn, một câu nói nguyên nhân đã xác định (nếu có) và việc đã làm để không lặp lại.
Giữ toàn bộ thông báo trong một màn hình điện thoại nếu có thể. Người dùng đọc trên điện thoại là chủ yếu; thông báo dài ba trang với đoạn mở đầu kể lịch sử công ty sẽ bị lướt qua.
Tin nhắn riêng cho khách đã mua
Với khách có thông tin liên lạc, gửi tin nhắn riêng là cách hiệu quả nhất. Tin nhắn ngắn hơn thông báo công khai nhưng vẫn đủ ý. Dưới đây là hai mẫu giả định, bạn sửa cho hợp sản phẩm của mình.
- Mẫu cho đồ điện: "Chào anh chị, cửa hàng gửi thông tin quan trọng về chiếc ấm đun nước anh chị mua ngày [ngày]. Lô hàng này có thể rò điện ở tay cầm. Anh chị vui lòng ngừng dùng và rút điện. Bên em sẽ đổi ấm mới miễn phí, có người tới nhận tận nhà. Anh chị trả lời tin này để hẹn giờ ạ."
- Mẫu cho thực phẩm: "Chào anh chị, cơ sở B xin báo: lô bánh quy anh chị nhận ngày [ngày] có thể chứa sữa nhưng nhãn chưa ghi. Nếu nhà có người dị ứng sữa, xin đừng cho ăn. Anh chị được hoàn tiền đầy đủ, không cần gửi lại hàng, chỉ cần gửi ảnh bao bì có số lô. Xin lỗi anh chị vì sự bất tiện."
- Tin nhắc lần hai sau một tuần cho người chưa phản hồi: ngắn hơn, nhắc lại nguy cơ và việc cần làm, không trách người nhận.
Gửi tin vào giờ người ta đọc tin, tránh đêm khuya. Nếu khách không đọc tin nhắn, gọi điện. Với sản phẩm nguy hiểm cao, một cuộc gọi thường đáng giá hơn mười tin nhắn. Ghi lại ai đã nhận, ai chưa, để biết ai cần nhắc tiếp.
Câu nên viết và câu nên tránh
Câu chữ của thông báo thu hồi ảnh hưởng trực tiếp tới việc người dùng có làm theo hay không. Bảng dưới gom các cặp câu hay gặp.
| Nên viết | Nên tránh | Vì sao |
|---|---|---|
| Sản phẩm có thể gây bỏng khi dùng lâu hơn mười phút | Sản phẩm có thể chưa đạt hiệu quả tối ưu | Câu né tránh làm người dùng không thấy cần phải hành động |
| Hãy ngừng dùng ngay | Quý khách cân nhắc việc tạm ngừng sử dụng | Lệnh rõ ràng dễ làm theo hơn lời khuyên nhẹ |
| Đổi mới miễn phí, không cần hoá đơn | Hỗ trợ theo chính sách của công ty | Người dùng không biết chính sách là gì |
| Lô [số lô], in ở đáy hộp | Một số sản phẩm thuộc lô nhất định | Người dùng không tự đối chiếu được |
| Thu hồi tự nguyện vì an toàn của người dùng | Do sự cố ngoài ý muốn từ nhà cung cấp | Đổ lỗi làm người đọc mất thiện cảm |
| Chưa ghi nhận trường hợp nào bị thương | Sản phẩm hoàn toàn an toàn với đa số người dùng | Câu sau mâu thuẫn với việc đang thu hồi |
Nếu đã có người bị thương, đừng giấu. Câu "đã có trường hợp bị bỏng nhẹ" cho người dùng thấy mức độ thật và thúc họ hành động nhanh hơn.
Chọn kênh đăng theo cách bạn bán hàng
Không có kênh nào tới được mọi người. Hãy chọn theo đúng con đường hàng đã đi.
| Cách bán | Kênh chính | Kênh phụ |
|---|---|---|
| Bán online có địa chỉ người mua | Tin nhắn, cuộc gọi tới từng người | Bài đăng trên trang của doanh nghiệp |
| Bán qua đại lý, tạp hoá | Tờ thông báo dán tại điểm bán, đại lý báo khách quen | Bài đăng trên trang của doanh nghiệp, báo địa phương |
| Bán qua sàn thương mại điện tử | Thông báo tới người mua qua hệ thống của sàn | Trang gian hàng, mô tả sản phẩm |
| Bán qua chuỗi siêu thị | Thông báo tại quầy, kênh thành viên của chuỗi | Báo chí, trang của doanh nghiệp |
| Có phiếu bảo hành | Gọi điện theo danh sách bảo hành | Tin nhắn nhắc lại |
Với sản phẩm có nguy cơ cao và bán rộng, nên đăng thêm trên báo chí hoặc phương tiện thông tin đại chúng. Cơ quan quản lý cũng có thể đăng thông báo trên cổng của họ; bạn nên gửi nội dung chuẩn để thông tin ở các nơi giống nhau.
Kịch bản trả lời khi khách hỏi lại
Sau thông báo, điện thoại và tin nhắn sẽ đổ về. Người trực cần một tờ kịch bản để trả lời giống nhau. Mười câu hay gặp:
- Khách hỏi nhà đã mua, có đúng lô không: hướng dẫn chỗ đọc số lô, nhờ gửi ảnh.
- Khách đã dùng, lo có sao không: hỏi dấu hiệu; nếu có dấu hiệu bất thường thì đề nghị đi khám, ghi lại thông tin.
- Khách mất hoá đơn: trả lời theo đúng chính sách: còn bao bì có số lô là đủ.
- Khách đã vứt bao bì: hỏi nơi mua, ngày mua, xem xét theo từng trường hợp.
- Khách muốn hoàn tiền thay vì đổi: trả lời rõ có được hay không.
- Khách ở xa, không đem tới được: nêu cách gửi về, ai trả phí.
- Khách hỏi bao giờ có hàng mới: nói thời điểm dự kiến nếu biết, nếu không thì hẹn báo lại.
- Khách hỏi lô khác có bị không: nêu rõ các lô không bị ảnh hưởng.
- Khách hỏi vì sao lỗi: nói nguyên nhân đã xác định, không đoán.
- Khách muốn khiếu nại: ghi nhận, chuyển người phụ trách, hẹn thời gian trả lời.
Người trực nên xưng "em", "bên em" hoặc "cửa hàng" cho gần gũi, gọi khách là anh chị, cô chú, và không tranh luận ai đúng ai sai qua điện thoại. Mỗi cuộc gọi ghi vào bảng theo dõi để biết bao nhiêu người đã liên hệ.
Lỗi làm thông báo không tới được người cần
Chỉ đăng một lần rồi thôi. Bài đăng trên trang của doanh nghiệp trôi đi sau hai ngày. Đăng nhắc lại sau một tuần, sau một tháng, nhất là với hàng nguy hiểm cao.
Ảnh sản phẩm quá đẹp, giống ảnh quảng cáo. Người dùng lướt qua vì tưởng là tin bán hàng. Dùng ảnh chụp thật, rõ số lô, nền đơn giản, tiêu đề có chữ "thu hồi" ngay đầu.
Chỉ gửi cho đại lý, chờ đại lý tự báo khách. Nhiều đại lý chỉ cất hàng trên kệ mà không báo ai. Doanh nghiệp vẫn phải tự thông báo công khai song song.
Thông báo viết toàn chữ kỹ thuật. Mã linh kiện, tên hoá chất, chỉ số vi sinh không giúp người dùng quyết định. Đổi sang hậu quả có thể xảy ra và việc phải làm.
Không có kênh cho người cao tuổi. Người lớn tuổi ít đọc tin trên mạng. Tờ thông báo dán tại điểm bán, nhờ người bán hàng nhắc trực tiếp vẫn là kênh tới được họ.
Hạn chót quá ngắn. Ghi "nhận đổi trong bảy ngày" với hàng có nguy cơ là đẩy người dùng ở lại với sản phẩm nguy hiểm. Hạn nhận lại nên đủ dài, và sau hạn vẫn tiếp nhận nếu có người tới.
Câu hỏi thường gặp
Thông báo thu hồi có bắt buộc phải đăng báo không?
Doanh nghiệp phải thông báo công khai theo cách phù hợp để người dùng biết. Đăng báo hay đăng trên phương tiện nào tuỳ mức độ nguy hiểm, phạm vi bán và hướng dẫn của cơ quan quản lý. Với hàng nguy hiểm cao bán rộng, nên dùng cả báo chí.
Có nên nêu nguyên nhân lỗi trong thông báo không?
Nên nêu ngắn gọn nếu đã xác định được, vì người dùng muốn biết. Nếu chưa xác định, viết "đang tiếp tục kiểm tra nguyên nhân" thay vì đoán. Không dùng thông báo để đổ lỗi cho nhà cung cấp.
Thông báo nên để trên trang của doanh nghiệp bao lâu?
Ít nhất tới khi kết thúc đợt thu hồi, và với hàng dùng lâu năm như đồ điện, đồ nội thất, nên giữ thêm một thời gian dài vì người mua lại đồ cũ có thể tra sau. Đừng gỡ ngay khi số thu về đã tạm đủ.
Có thể gửi kèm mã giảm giá trong thông báo để giữ khách không?
Không nên gộp vào thông báo đầu tiên vì nó làm loãng thông điệp an toàn và trông như quảng cáo. Nếu muốn cảm ơn khách đã trả hàng, gửi riêng sau khi họ đã hoàn tất việc đổi trả.
Thông báo có cần duyệt bởi cơ quan quản lý trước khi đăng không?
Thường không cần duyệt trước, nhưng tuỳ ngành và tuỳ trường hợp thu hồi theo yêu cầu, cơ quan quản lý có thể góp ý nội dung. Gửi bản thông báo kèm báo cáo cho họ là cách làm tốt.
Khách đọc thông báo rồi hoảng, bỏ luôn mọi sản phẩm của doanh nghiệp thì sao?
Một thông báo rõ ràng, nói đúng lô bị ảnh hưởng và cách nhận biết, giúp khách của các lô khác yên tâm. Thông báo mơ hồ mới làm khách bỏ hết. Trả lời nhanh, đổi trả gọn là cách giữ khách tốt nhất.