Nếu hộp sữa bột con đang uống nằm trong lô bị thu hồi, hãy ngừng dùng hộp đó ngay và chuyển sang một hộp cùng loại thuộc lô khác hoặc một loại sữa khác dành cho cùng độ tuổi; riêng trẻ dùng sữa đặc trị (sinh non, dị ứng đạm sữa bò, bệnh chuyển hoá) thì gọi bác sĩ nhi trước khi đổi. Không pha loãng, không tự pha sữa bằng sữa tươi hay nước cháo cho trẻ dưới một tuổi để chờ, và vẫn tiếp tục cho bú mẹ nếu đang bú.
Phần dưới đi theo thứ tự cha mẹ thường cần: kiểm tra lô cho đúng, đổi sữa sao cho trẻ ít bị xáo trộn, vệ sinh bình và dụng cụ, theo dõi trẻ mấy ngày tiếp theo, và xử lý với bột ăn dặm, cháo gói, đồ ăn vặt của trẻ khi chúng bị thu hồi.
Kiểm tra lô sữa cho đúng, không bỏ sót hộp nào
Cha mẹ thường mua sữa theo thùng hoặc mua dồn khi có khuyến mãi, nên một nhà có thể có nhiều lô cùng lúc. Làm lần lượt:
- Gom mọi hộp cùng tên. Hộp đang pha dở trong bếp, hộp mang theo ở nhà ông bà, hộp gửi ở nhà trẻ, hộp còn trong thùng chưa mở.
- Đọc số lô ở đáy lon hoặc mép nắp. Lon sữa bột thường in số lô ở đáy, cùng dòng hoặc ngay dưới hạn dùng. Hộp giấy thì ở mép trên hoặc mặt đáy.
- So cả số giai đoạn và quy cách. Thông báo có thể chỉ áp cho sữa giai đoạn một, hoặc chỉ cho lon lớn. Hai hộp cùng tên nhưng khác giai đoạn là hai sản phẩm khác.
- Hỏi nhà trẻ. Nếu trường hoặc người trông trẻ tự mua sữa cho bé, nhắn hỏi số lô của họ. Nhiều nhà trẻ mua theo lô lớn và dùng chung cho nhiều cháu.
- Tách riêng hộp khớp lô. Đóng nắp, bỏ vào túi, ghi "không pha", cất xa khu pha sữa để người khác trong nhà không vô tình dùng.
Nếu không đọc được số lô vì đã đổ sữa sang hộp đựng khác, hãy coi như hộp đó thuộc diện thu hồi. Một hộp sữa không đáng để đánh cược sức khoẻ của trẻ sơ sinh.
Đổi sữa: trường hợp nào tự làm được, trường hợp nào hỏi bác sĩ trước
Không phải trẻ nào cũng có thể đổi sữa như nhau. Bảng dưới chia theo tình trạng của trẻ và loại sữa đang dùng.
| Tình huống của trẻ | Việc nên làm | Ghi chú |
|---|---|---|
| Trẻ khoẻ, dùng sữa công thức thông thường, còn hộp cùng loại khác lô | Dùng tiếp hộp khác lô | Không cần đổi loại |
| Trẻ khoẻ, dùng sữa thông thường, không mua được hộp khác lô | Đổi sang loại sữa thông thường khác dành cho đúng độ tuổi | Pha đúng tỉ lệ ghi trên hộp mới, không theo thói quen hộp cũ |
| Trẻ sinh non, nhẹ cân, đang dùng sữa riêng | Gọi bác sĩ nhi hoặc nơi đã kê sữa trước khi đổi | Thành phần các loại sữa riêng khác nhau đáng kể |
| Trẻ dị ứng đạm sữa bò, dùng sữa thuỷ phân hoặc sữa đặc trị | Hỏi bác sĩ ngay, không tự đổi sang sữa thường | Đổi sai có thể gây phản ứng dị ứng |
| Trẻ có bệnh chuyển hoá, bệnh mạn tính, dùng sữa theo chỉ định | Liên hệ bác sĩ điều trị trong ngày | Không ngừng sữa đột ngột khi chưa có loại thay thế |
| Trẻ vừa bú mẹ vừa uống sữa công thức | Tăng bú mẹ nếu được, thay hộp sữa công thức như các dòng trên | Không cần cai bú mẹ |
Khi đổi sang loại mới, trẻ có thể đi ngoài khác đi vài ngày: phân đổi màu, đổi độ sệt, đi nhiều hoặc ít hơn một chút. Đó thường là thích nghi bình thường. Nếu trẻ nôn nhiều, nổi mẩn, quấy khóc bất thường, bỏ bú thì hỏi bác sĩ.
Những việc không nên làm trong lúc chờ
Khi sữa của con bị thu hồi, áp lực lớn nhất là trẻ đói mà chưa có sữa thay. Những cách chữa cháy dưới đây có vẻ hợp lý nhưng đều có hại:
- Pha loãng hộp sữa còn lại cho đủ dùng. Sữa loãng không đủ năng lượng và làm rối loạn cân bằng muối trong cơ thể trẻ nhỏ.
- Cho trẻ dưới một tuổi uống sữa tươi, sữa đặc, nước cháo thay sữa công thức. Những thứ này không đủ chất và có thể gây hại cho thận, đường ruột của trẻ còn non.
- Tự pha "sữa nhà làm" theo công thức trên mạng. Không bảo đảm thành phần và vệ sinh.
- Pha tiếp hộp khớp lô vì "con uống mấy tuần rồi không sao". Lỗi không đều trong lô; hộp đang dùng không sao không có nghĩa hộp tiếp theo cũng vậy.
- Đun sôi sữa bột đã pha để "diệt khuẩn". Không xử lý được mọi tác nhân, lại làm hỏng chất dinh dưỡng.
- Mua gấp sữa xách tay không rõ nguồn. Đổi rủi ro này lấy rủi ro khác. Nếu cần gấp, mua ở nhà thuốc hoặc cửa hàng có hoá đơn.
Nếu thật sự không mua được sữa thay trong ngày, gọi nhà thuốc hoặc cơ sở y tế gần nhà hỏi. Nhân viên y tế ở đó quen với chuyện này hơn bạn nghĩ.
Vệ sinh bình, núm, dụng cụ pha sau khi dừng hộp sữa lỗi
Khi lý do thu hồi là vi sinh, phần sữa bám ở bình, núm, muỗng đong, hộp chia sữa có thể còn tác nhân. Trước khi pha hộp mới, rửa toàn bộ dụng cụ bằng nước rửa bình, cọ kỹ ren nắp và lỗ núm, rồi tráng nước sạch. Sau đó tiệt trùng bằng cách luộc sôi, hấp hoặc dùng máy tiệt trùng theo hướng dẫn của máy.
Muỗng đong đi kèm hộp sữa lỗi nên bỏ cùng hộp, dùng muỗng của hộp mới vì kích thước muỗng giữa các loại sữa có thể khác nhau. Hộp chia sữa mang đi đường, bình giữ nhiệt pha sẵn nước cũng rửa và tiệt trùng. Khăn lau bình nên thay khăn mới.
Rửa tay kỹ trước khi pha. Bề mặt bàn pha sữa lau bằng nước rửa thông thường. Đây là những việc mọi nhà vẫn làm hằng ngày, nhưng sau một thông báo thu hồi thì cần làm kỹ hơn một lượt, nhất là với trẻ dưới ba tháng, nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất khi sữa nhiễm khuẩn. Nhắc người trông trẻ và nhà trẻ làm giống như vậy.
Theo dõi trẻ trong những ngày sau
Ghi lại lượng sữa và giờ bú. Một cuốn sổ nhỏ hoặc ghi chú trên điện thoại: giờ bú, lượng sữa, số lần đi tiểu, đi ngoài. So với vài ngày trước để thấy thay đổi. Trẻ nhỏ không nói được, nên con số là ngôn ngữ của trẻ.
Dấu hiệu đưa đi khám ngay. Sốt ở trẻ dưới ba tháng; bỏ bú hoặc bú rất ít; li bì, khó đánh thức; nôn liên tục; tiêu chảy nhiều lần hoặc có máu; thóp lõm, môi khô, tã khô hơn sáu giờ; co giật; khó thở. Gặp một trong các dấu hiệu này, đưa trẻ đến cơ sở y tế và mang theo hộp sữa.
Dấu hiệu nên gọi hỏi bác sĩ. Trẻ quấy hơn thường lệ, nôn trớ nhiều hơn, đi ngoài phân lỏng vài lần nhưng vẫn bú tốt, nổi vài nốt mẩn. Gọi hỏi để được hướng dẫn có cần khám hay không.
Theo dõi bao lâu. Phần lớn vấn đề do sữa nhiễm khuẩn xuất hiện trong vài ngày. Với trẻ sinh non, trẻ dưới hai tháng, hãy hỏi bác sĩ về thời gian theo dõi cụ thể, vì nhóm này cần cẩn thận hơn.
Bột ăn dặm, cháo gói, bánh ăn vặt cho trẻ bị thu hồi
Đồ ăn dặm đóng gói bị thu hồi thường vì những lý do giống thực phẩm người lớn: vi sinh, dị vật, chất gây dị ứng không ghi trên nhãn, kim loại nặng vượt ngưỡng. Khác biệt là trẻ ăn lượng nhỏ nhưng tính theo cân nặng thì lại nhiều, và trẻ không biết nhè ra khi thấy lạ.
Với bột ăn dặm, cháo gói, sữa chua cho trẻ, cách làm giống sữa bột: kiểm lô, tách riêng, đổi sang loại khác cùng độ tuổi. Với bánh ăn vặt, bánh gặm nướu bị thu hồi vì dị vật hoặc vì dễ gây hóc, hãy kiểm cả gói đang để trong túi đồ đi chơi, ngăn kéo bàn nước, xe đẩy. Bị thu hồi vì chất gây dị ứng, như sữa hay trứng không ghi trên nhãn, thì chỉ đặc biệt nguy hiểm với trẻ đã biết dị ứng chất đó, nhưng với trẻ mới ăn dặm chưa rõ có dị ứng hay không, cũng nên dừng.
Nếu trẻ đã ăn đồ ăn dặm thuộc lô bị thu hồi, theo dõi như với sữa ở mục trên. Ghi lại ăn lúc nào, bao nhiêu thìa. Đừng thử "cho ăn lại một ít xem có sao không".
Áp vào trường hợp nhà bạn: năm tình huống hay gặp
Thông báo thu hồi viết cho mọi người, còn mỗi nhà một hoàn cảnh. Dưới đây là cách xử lý một số trường hợp cha mẹ hay hỏi:
- Chị Hà có con bốn tháng, hộp đang pha khớp lô, hộp dự trữ khác lô. Chuyển sang hộp dự trữ ngay cữ sau. Không cần đổi loại sữa. Rửa và tiệt trùng bình trước khi pha hộp mới.
- Anh Phúc có con mười tháng, cả ba hộp trong nhà đều khớp lô, tối mới biết tin. Ra nhà thuốc hoặc siêu thị gần nhà mua một hộp nhỏ loại khác cho đúng độ tuổi để dùng qua đêm, sáng hôm sau mang ba hộp kia đi trả. Trẻ đã ăn dặm nên có thể tăng bữa cháo, bột tối hôm đó, nhưng không bỏ hẳn sữa.
- Bé nhà chị Thu sinh non, dùng sữa riêng theo hướng dẫn của bệnh viện. Gọi ngay khoa hoặc bác sĩ đã hướng dẫn. Trong lúc chờ, không tự đổi sang sữa thông thường. Hỏi xem bệnh viện hoặc nhà thuốc bệnh viện có hộp khác lô không.
- Ông bà trông cháu ở quê, không đọc được chữ in nhỏ trên đáy lon. Nhờ ông bà chụp ảnh đáy lon gửi qua điện thoại để cha mẹ đọc giúp. Dặn ông bà cất riêng lon nghi ngờ ngay trong lúc chờ.
- Gia đình đã pha hộp khớp lô cho con suốt hai tuần, con vẫn khoẻ. Ngừng hộp đó, đổi hộp khác, theo dõi thêm vài ngày. Không cần đưa trẻ đi khám chỉ vì đã uống, nhưng kể với bác sĩ ở lần khám kế tiếp.
Điểm chung của cả năm tình huống: không để trẻ nhịn sữa, không pha loãng, không dùng tiếp hộp khớp lô, và gọi hỏi người có chuyên môn khi trẻ có tình trạng sức khoẻ đặc biệt.
Câu hỏi thường gặp
Con đã uống sữa thuộc lô bị thu hồi gần một tháng mà vẫn khoẻ thì có cần đi khám không?
Nếu trẻ ăn ngủ bình thường, tăng cân đều, không có dấu hiệu bất thường, thường không cần đi khám riêng vì chuyện này. Bạn có thể kể với bác sĩ ở lần tiêm chủng hay khám định kỳ gần nhất. Với trẻ sinh non hoặc có bệnh, nên gọi hỏi sớm hơn.
Có được đổi hộp sữa bị thu hồi lấy hộp mới cùng loại ở cửa hàng không?
Thường được, tuỳ chương trình thu hồi của nhà sản xuất. Có nơi đổi hộp mới khác lô, có nơi hoàn tiền. Mang theo hộp sữa, hoá đơn nếu có, và hỏi trước cửa hàng có đủ hộp khác lô để đổi hay không để khỏi mất công.
Đổi sang loại sữa khác thì có cần pha trộn dần với sữa cũ không?
Hộp sữa cũ đã bị thu hồi thì không trộn tiếp. Với trẻ khoẻ dùng sữa thông thường, chuyển thẳng sang loại mới thường ổn. Nếu trẻ có tiền sử nhạy cảm đường ruột, hỏi bác sĩ nhi cách chuyển phù hợp với riêng trẻ.
Mẹ đang cho con bú, mẹ ăn phải thực phẩm bị thu hồi thì có ảnh hưởng tới con không?
Phần lớn trường hợp mẹ vẫn tiếp tục cho bú. Nếu mẹ có triệu chứng ngộ độc rõ, hãy đi khám và nói với bác sĩ rằng đang cho con bú, họ sẽ hướng dẫn cụ thể về thuốc dùng và việc cho bú.
Sữa công thức pha sẵn dạng nước bị thu hồi có xử lý khác sữa bột không?
Cách làm cơ bản giống nhau: kiểm lô, ngừng dùng, tách riêng, đổi loại khác. Sữa nước dễ rò, nên bọc kín hơn khi cất mẫu. Hộp bị phồng, có mùi lạ thì không dùng dù không nằm trong lô bị thu hồi.
Nhà trẻ vẫn dùng loại sữa bị thu hồi cho các cháu thì phụ huynh nên làm gì?
Nhắn cho nhà trẻ thông báo thu hồi kèm số lô, hỏi họ đang dùng lô nào. Đề nghị họ kiểm tra và báo lại trong ngày. Nếu chưa yên tâm, bạn có thể tự gửi sữa của con cho nhà trẻ pha trong thời gian chờ.