Khi thu hồi hàng bán qua đại lý và sàn thương mại điện tử, doanh nghiệp cần báo đại lý và sàn trước khi công bố rộng rãi, gửi kèm một gói tài liệu đủ để họ tự làm, rồi gom hàng về theo một lịch và đối soát từng điểm cho khớp số. Đại lý dừng bán và cất riêng hàng, sàn gỡ tin và báo người mua; phần việc của doanh nghiệp là làm cho mọi việc đó dễ, rõ và không ai phải bỏ tiền túi.
Phần dưới giải thích thứ tự báo, gói tài liệu cho đại lý, các bước tại cửa hàng, cách làm với sàn và kho của sàn, bảng chi phí ai chịu, cách đối soát số lượng, xử lý đại lý chậm trễ, và các điều khoản nên có sẵn trong hợp đồng đại lý.
Báo đại lý trước hay báo khách trước
Thông thường, báo đại lý và sàn trước vài giờ đến một ngày so với thông báo công khai. Lý do đơn giản: khi khách đọc thông báo và chạy ra cửa hàng, đại lý phải biết chuyện để nhận hàng, không trả lời "chưa nghe gì". Một đại lý bị khách hỏi mà không biết sẽ bực, và sự bực đó thường quay về phía nhà sản xuất.
Khoảng thời gian đó không được kéo dài. Nếu hàng có nguy cơ cao, đã có người bị thương, thì thông báo công khai phải ra ngay, báo đại lý cùng lúc bằng điện thoại. Đừng vì muốn đại lý chuẩn bị chu đáo mà để người dùng tiếp tục dùng thêm vài ngày.
Khi báo đại lý, gọi điện trước rồi gửi văn bản sau. Cuộc gọi để họ dừng bán ngay; văn bản để họ có hướng dẫn chi tiết và để bạn có bằng chứng đã báo. Ghi lại giờ gọi, người nghe máy, và thời điểm đại lý xác nhận đã cất hàng.
Nếu đại lý có nhiều chi nhánh hoặc bán sỉ lại cho cửa hàng nhỏ hơn, hỏi họ danh sách điểm đã nhận hàng cùng lô. Chuỗi phân phối càng dài, hàng càng dễ lạc ở tầng dưới cùng.
Gói tài liệu gửi đại lý
Đại lý bán hàng trăm mặt hàng, không có thời gian đọc thư dài. Gói tài liệu nên gọn, mở ra là làm được ngay:
- Thư báo một trang: sản phẩm nào, lô nào, vì sao, đại lý cần làm gì, trong bao lâu.
- Ảnh sản phẩm và ảnh vị trí số lô để nhân viên quầy nhận ra nhanh.
- Bảng kiểm đếm để điền: số lượng còn trên kệ, trong kho, đã bán ra theo ghi chép của đại lý.
- Tờ thông báo khổ lớn để dán tại điểm bán.
- Kịch bản ngắn trả lời khách tới đổi hoặc trả, nói rõ khách được gì.
- Cách gửi hàng về hoặc lịch người của doanh nghiệp tới nhận, ai trả phí.
- Cách đại lý được hoàn lại tiền hàng chưa bán và tiền đã đổi, hoàn cho khách.
- Một đầu mối liên hệ duy nhất cho đại lý.
Câu đại lý hỏi nhiều nhất là "ai trả tiền". Nếu thư báo không trả lời ngay câu này, đại lý có xu hướng để hàng nằm đó chờ, hoặc tệ hơn là bán nốt cho xong. Viết rõ ở đoạn đầu: mọi chi phí đổi, trả, vận chuyển do doanh nghiệp chịu, đại lý được hoàn đủ.
Việc đại lý cần làm tại cửa hàng
Gửi kèm danh sách này để đại lý giao cho nhân viên. Mỗi bước có chỗ đánh dấu và ghi giờ.
- Gỡ toàn bộ sản phẩm thuộc lô bị thu hồi khỏi kệ, quầy, tủ trưng bày, kể cả hàng trong túi quà, giỏ quà đã đóng sẵn.
- Kiểm kho phía sau, kho phụ, hàng đang trên xe giao.
- Cất riêng vào thùng có ghi chữ "hàng thu hồi, không bán", để xa khu hàng bán.
- Khoá mã sản phẩm trên máy tính tiền nếu có, để nhân viên không bán nhầm.
- Đếm và điền bảng kiểm đếm, chụp ảnh thùng hàng đã cất.
- Dán tờ thông báo tại điểm dễ thấy, gần quầy thanh toán.
- Báo khách quen đã mua nếu cửa hàng có cách liên lạc.
- Nhận lại hàng khách mang tới, ghi tên, ngày, số lượng, việc đã làm cho khách.
- Gửi bảng kiểm đếm về cho doanh nghiệp trong thời hạn đã hẹn.
Bước khoá mã trên máy tính tiền ít khi được nhắc nhưng rất hữu ích. Ở những cửa hàng nhiều nhân viên ca, người ca chiều có thể không biết lệnh dừng bán của ca sáng và lấy hàng từ kho ra bán tiếp.
Làm việc với sàn thương mại điện tử
Trên sàn, việc đầu tiên là tạm ẩn hoặc gỡ tin bán sản phẩm thuộc lô bị thu hồi. Nếu bạn không tách được tin theo lô, ẩn tin cho tới khi chắc chắn hàng đang bán không thuộc lô lỗi. Kiểm thêm các tin của người bán khác đang bán lại hàng của bạn, báo sàn để họ xử lý.
Nếu dùng kho của sàn hoặc kho của bên giao vận, hàng đang nằm ở đó vẫn có thể được đóng gói gửi đi nếu bạn chỉ ẩn tin mà quên báo kho. Liên hệ bộ phận hỗ trợ người bán, yêu cầu chặn xuất các mã liên quan và lập kế hoạch rút hàng về.
Với người đã mua, doanh nghiệp thường không được tự lấy thông tin cá nhân ngoài phạm vi đơn hàng. Hãy dùng công cụ nhắn tin cho người mua mà sàn cung cấp, hoặc đề nghị sàn gửi thông báo. Ghi lại số đơn đã nhắn, số người đã phản hồi.
Các sàn lớn thường có quy trình riêng cho sản phẩm bị thu hồi hoặc bị cơ quan yêu cầu gỡ. Tìm hiểu từ trước, khi chưa có sự cố, và lưu đầu mối hỗ trợ người bán vào kế hoạch thu hồi của bạn.
Chi phí gom hàng về: ai chịu
Nguyên tắc chung là tổ chức đưa hàng có khuyết tật ra thị trường chịu chi phí thu hồi. Trong quan hệ với đại lý, các khoản thường được chia như sau, trừ khi hợp đồng có thoả thuận khác.
| Khoản chi | Thường do ai chịu | Ghi chú |
|---|---|---|
| Vận chuyển hàng từ đại lý về kho | Doanh nghiệp | Có thể cho xe đi gom theo tuyến, hoặc trả phí cho đại lý tự gửi |
| Tiền hàng đại lý chưa bán | Doanh nghiệp hoàn lại hoặc bù trừ công nợ | Theo giá đại lý đã nhập |
| Tiền đại lý đã đổi hoặc hoàn cho khách | Doanh nghiệp hoàn lại | Cần bảng kê có tên khách hoặc số đơn |
| Công nhân viên đại lý kiểm đếm, cất hàng | Thường đại lý tự lo, có nơi hỗ trợ một khoản | Nên thoả thuận trước trong hợp đồng |
| Hàng hư hỏng do đại lý bảo quản sai | Đại lý | Chỉ khi chứng minh được lỗi bảo quản, không áp với khuyết tật |
Trả tiền cho đại lý nhanh là cách khuyến khích tốt nhất. Đại lý thấy doanh nghiệp hoàn tiền trong vài ngày sẽ hợp tác ở lần sau. Để đại lý chờ nhiều tháng, lần sau họ sẽ chậm chân.
Đối soát số lượng và xử lý đại lý chậm trễ
Đối soát là việc so số hàng đã giao cho từng đại lý với số đại lý báo còn, số đã bán và số đã gửi về. Mỗi đại lý một dòng, với các cột:
- Số đã giao theo phiếu xuất kho của doanh nghiệp.
- Số đại lý báo còn tại cửa hàng khi nhận thông báo.
- Số đại lý báo đã bán ra trước thông báo.
- Số khách đã mang trả lại tại đại lý.
- Số đã gửi về kho doanh nghiệp, theo phiếu nhận hàng.
- Chênh lệch, lý do, người phụ trách theo dõi.
Đại lý không trả lời sau hai lần nhắc thì cử người tới tận nơi. Nếu phát hiện đại lý vẫn bán hàng thuộc lô thu hồi, lập biên bản, chụp ảnh, nhắc bằng văn bản và cân nhắc báo cơ quan quản lý. Việc đại lý cố tình bán tiếp có thể khiến cả hai bên cùng chịu trách nhiệm, và doanh nghiệp cần chứng minh mình đã báo đầy đủ.
Cuối đợt, gửi cho mỗi đại lý một bản đối soát đã điền để họ xác nhận. Bản xác nhận này là căn cứ để hoàn tiền và cũng là bằng chứng đưa vào báo cáo kết quả gửi cơ quan quản lý.
Điều khoản thu hồi nên có trong hợp đồng đại lý
Lúc có sự cố mới thương lượng thì mọi chuyện chậm lại. Khi ký mới hoặc gia hạn hợp đồng đại lý, thêm một mục ngắn về thu hồi, gồm các ý sau:
- Đại lý phải dừng bán và cất riêng hàng trong một khoảng thời gian cụ thể kể từ khi nhận thông báo, tính bằng giờ chứ không bằng ngày với hàng nguy hiểm.
- Đại lý phải ghi chép số lô khi nhập hàng và giữ ghi chép bán hàng trong một thời hạn nhất định.
- Đại lý phối hợp dán thông báo, báo khách quen, nhận lại hàng khách mang tới.
- Doanh nghiệp hoàn tiền hàng chưa bán, tiền đã hoàn cho khách và phí vận chuyển trong một thời hạn cụ thể.
- Đại lý không được tự bán thanh lý, tự sửa hay tự huỷ hàng thuộc lô thu hồi khi chưa có hướng dẫn.
- Đầu mối liên hệ của hai bên cho việc thu hồi, cập nhật khi thay người.
Điều khoản này không làm đại lý ngại ký. Ngược lại, đại lý thường yên tâm hơn khi thấy rõ mình sẽ không phải gánh tiền nếu nhà sản xuất có sự cố.
Tình huống giả định: cơ sở làm đồ nhựa gia dụng G
Cơ sở G làm hộp đựng thực phẩm bằng nhựa, bán qua hai mươi đại lý tạp hoá ở ba tỉnh và một gian hàng trên sàn. G phát hiện một lô nắp hộp dùng hạt nhựa của nhà cung cấp mới, có thể không phù hợp khi đựng đồ nóng. G quyết định thu hồi lô đó.
Buổi sáng, người giữ liên lạc gọi hết hai mươi đại lý, rồi gửi gói tài liệu qua tin nhắn. Gian hàng trên sàn được ẩn tin ngay, kho của sàn được báo chặn xuất. Buổi chiều, thông báo công khai được đăng. Mười tám đại lý gửi bảng kiểm đếm trong hai ngày; hai đại lý không trả lời được nhân viên kinh doanh ghé tận nơi.
Sau ba tuần, bảng đối soát cho thấy hàng ở kho và đại lý về gần đủ; phần đã bán cho người dùng về được khoảng một nửa. G hoàn tiền cho đại lý trong tuần, gửi bản đối soát để đại lý ký xác nhận, rồi đưa toàn bộ vào báo cáo kết quả.
Câu hỏi thường gặp
Đại lý đã bán hết lô bị thu hồi thì còn phải làm gì?
Đại lý vẫn cần dán thông báo tại cửa hàng, báo khách quen đã mua nếu có cách liên lạc, và nhận lại hàng khi khách mang tới. Doanh nghiệp hoàn tiền cho đại lý phần đã đổi trả cho khách.
Có thể yêu cầu đại lý tiêu huỷ tại chỗ thay vì gửi về không?
Có thể, với hàng giá trị thấp, khó vận chuyển, ví dụ thực phẩm hư. Nhưng cần hướng dẫn cách huỷ an toàn, yêu cầu biên bản và ảnh chụp, đếm số lượng trước khi huỷ để đối soát.
Đại lý bán sỉ lại cho cửa hàng khác thì ai báo các cửa hàng đó?
Đại lý cấp một là người biết rõ nhất mình đã giao cho ai, nên đại lý báo xuống. Doanh nghiệp gửi đủ tài liệu, đề nghị đại lý gửi lại danh sách cửa hàng đã báo, và kiểm tra ngẫu nhiên vài nơi.
Gian hàng trên sàn bị phạt vì sản phẩm bị thu hồi không?
Mỗi sàn có quy định riêng. Doanh nghiệp chủ động ẩn tin, báo sàn và phối hợp thông báo người mua thường được xử lý nhẹ nhàng hơn so với trường hợp sàn phát hiện từ phản ánh của người dùng.
Đại lý mua đứt bán đoạn, không ký gửi, doanh nghiệp vẫn phải hoàn tiền?
Hàng có khuyết tật thì doanh nghiệp đưa hàng ra thị trường vẫn có trách nhiệm thu hồi, dù quan hệ với đại lý là mua đứt. Đại lý có quyền yêu cầu hoàn tiền hàng chưa bán và phần đã hoàn cho khách.